Julian Ochocki

Julian Ochocki

Postać z Lalki
Twórca	Bolesław Prus
Dane biograficzne
Płeć	mężczyzna
Rodzina	kuznyn Izabeli Łęckiej
Inne informacje
Zajęcie	wynalazca

Julian Ochocki – postać fikcyjna, drugoplanowy bohater powieści Lalka Bolesława Prusa. Jest młodym arystokratą, kuzynem Izabeli Łęckiej, uczonym i wynalazcą, którego głównym celem życiowym jest skonstruowanie maszyny latającej cięższej od powietrza. W przeciwieństwie do większości przedstawicieli swojej warstwy społecznej lekceważy życie salonowe, krytycznie odnosi się do arystokracji, a własną przyszłość wiąże z nauką, techniką i działalnością wynalazczą.

Ochocki rozbudza dawne zainteresowania naukowe Stanisława Wokulskiego i interesuje się badaniami Geista nad metalami o niewielkiej gęstości, które mogłyby znaleźć zastosowanie w lotnictwie. Zniechęcony brakiem odpowiednich warunków do pracy naukowej w kraju planuje wyjazd za granicę; możliwość kontynuowania badań daje mu ostatecznie zapis znacznej części majątku zaginionego Wokulskiego.

W interpretacjach literaturoznawczych Ochocki jest przedstawiany jako jeden z głównych reprezentantów obecnego w Lalce ideału nauki, techniki i postępu, ale także jako postać przejściowa między pozytywizmem a modernizmem. Jego wiara w możliwość zmiany świata poprzez naukę współistnieje ze znużeniem, poczuciem niespełnienia i kryzysem wartości. Za prawdopodobny pierwowzór bohatera uważa się przyjaciela Prusa, filozofa, psychologa i wynalazcę Juliana Ochorowicza.

Fikcyjny życiorys

Ochocki jest 28-letnim kawalerem, ktorego czytelnik poznaje po raz pierwszy, gdy przychodzi on do kościoła karmelitów pw. Wniebowzięcia NMP i św. Józefa Oblubieńca w Wielką Sobotę 1878, aby pomóc Izabeli Łęckiej (kuzynce, w której skrycie się kocha) podczas świątecznej kwesty dobroczynnej.

Stanisław Wokulski poznał go podczas wizyty u Tomasza Łęckiego, rozpoznając w nim mężczyznę, którego wcześniej widział w towarzystwie Izabeli. Ochocki przyznał jednak, że utracił zainteresowanie kuzynką, ponieważ jego główną pasją pozostawała działalność naukowa.

Ukończył studia przyrodnicze na uniwersytecie oraz studia mechaniczne na politechnice. Mimo młodego wieku miał na swoim koncie kilka wynalazków, jednak za najważniejszy cel stawiał sobie skonstruowanie maszyny latającej cięższej od powietrza. Rozmawiając z Wokulskim, zainteresował się prowadzonymi przez profesora Geista badaniami nad nowymi metalami o niewielkiej gęstości, które mogłyby znaleźć zastosowanie w lotnictwie.

Podczas pobytu w Zasławku unikał życia towarzyskiego, poświęcając czas obserwacjom astronomicznym oraz doświadczeniom z latawcami. Coraz bardziej zniechęcał się do warunków panujących w Warszawie i rozważał wyjazd do Zurychu, gdzie zamierzał kontynuować prace naukowe. Przeszkodę stanowił jednak brak środków finansowych. Po zniknięciu Wokulskiego ujawniono jego testament, na mocy którego Ochocki odziedziczył znaczną część majątku.

Analiza

Pierwowzór

Za jego pierwowzór uważa się Juliana Ochorowicza.

Charakteryzacja

Maciej Michalski zauważa niespójność autonarracji Ochockiego: bohater opisuje siebie poprzez dyskurs naukowy i projektuje przyszłość wokół działalności badawczej, deklarując całkowite oddanie nauce, a jednocześnie trwoni czas na romanse. Według Michalskiego, jego przypadek pokazuje, że nawet pozornie konsekwentna tożsamość naukowca nie jest wolna od sprzeczności między deklarowanym ideałem a praktyką życia.

Według Jakuba A. Malika, Ochockiego jest postacią przejściową między pozytywizmem a modernizmem. Bohater zachowuje wiarę w naukę, technikę i postęp, lecz zarazem doświadcza znużenia, apatii i kryzysu wartości, typowych dla kultury schyłku XIX wieku. postać charakteryzują zgorzknienie życiowe, często niedojrzałe zachowanie, krnąbrność, impertynencja, indywidualizm na granicy egotyzmu, a jednocześnie wdzięk i urok. Stanowi uosobienie przemian, jakie następowały w polskim życiu kulturalnym końca lat 80. XIX w. (a więc dekadę później od czasu powieściowego) – przede wszystkim zmiany pokoleniowej. Skupia w sobie rodzące się w czasie realnym powstawania Lalki tendencje modernistyczne, przede wszystkim pesymizm, poczucie kryzysu kultury, krytykę świata, który „chyli się ku upadkowi” i filisterskiego drobnomieszczaństwa; Ochocki jest przekonany o własnej wyższości. Jego dziedziną nie jest jednak sztuka, a nauki ścisłe – między innymi idée fixe machiny latającej. Jednak ze względu na to, że jest przedstawicielem okresu przejściowego, to został pozbawiony charakterystycznego dla późniejszych dekadentów estetyzmu. W pierwszym tomie powieści bohater przyznaje, że nęka go tęsknota, czuje się przy tym człowiekiem zdesperowanym i niespełnionym, jest rozczarowany ograniczeniami, nie ma poczucia bezpieczeństwa. Mówi: Zajmuję się wszystkim; czytam i pracuję od rana do nocy, ale – nie robię nic. Kiedy pomyślę, że w dwudziestym ósmym roku tylko tyle zrobiłem, ogarnia mnie desperacja. Mam ochotę albo porozbijać swoje laboratorium i utonąć w życiu salonowym, do którego mnie ciągną, albo – trzasnąć sobie w łeb... Potrafi jednak zdobyć się na entuzjazm, kiedy np. dowiaduje się, że Wokulski odbył podróż balonem, a przy pierwszej rozmowie z nim opowiada przejęty o pomyśle zbudowania machiny latającej (Oszaleję, albo... przypnę ludzkości skrzydła...). Nie wierzy przy tym w Boga, chociaż czytelnik dowiaduje się o jego ateizmie tylko z wypowiedzi barona. Często zachowuje się niekonwencjonalnie, a przez to sprzecznie z obowiązującymi normami towarzyskimi, co budzi np. oburzenie Wąsowskiej. Pogardliwie wyraża się także o warstwie społecznej, do której przynależy – arystokracji. Jest to postać niejednolita, pełna sprzeczności, oscylująca pomiędzy zblazowaniem a entuzjazmem, pomiędzy apatią a maksymalnym napięciem emocjonalnym.

Wątek naukowy

W interpretacji Tomasza Sobieraja Julian Ochocki należy – obok Geista – do bohaterów reprezentujących dziewiętnastowieczny projekt nowoczesności oparty na nauce, technice i racjonalnym poznaniu świata. Stanowi przeciwieństwo postaci takich jak Starski czy Maruszewicz, których autor określa jako „zwierzęta” epoki. Ochocki uosabia przekonanie o możliwości moralnego i społecznego postępu dzięki rozwojowi wiedzy, pozostając jednym z najwyraźniejszych przedstawicieli modernistycznego optymizmu obecnego w Lalce. Podobnie, według Wojciecha Tomasika Julian Ochocki jest postacią, której życie podporządkowane zostało nauce i działalności wynalazczej. W przeciwieństwie do większości przedstawicieli arystokracji nie interesuje go życie salonowe ani zabieganie o względy kobiet. Jego ambicje koncentrują się na rozwoju techniki, zwłaszcza na pracach nad maszyną latającą cięższą od powietrza.Także Anita Czerwińska interpretuje Ochockiego jako najbardziej konsekwentną realizację Prusowskiego ideału uczonego. Jego działalność podporządkowana jest wyłącznie poznaniu naukowemu, a życie prywatne i konwenanse społeczne zostają zepchnięte na dalszy plan. Autorka podkreśla, że postać ta stanowi literacką ilustrację pozytywistycznego przekonania o społecznej misji nauki i pracy badawczej.

Jednym z istotnych elementów naukowo-technicznych Lalki jest zainteresowanie Juliana Ochockiego skonstruowaniem maszyny latającej cięższej od powietrza. Henryk Piersa zwraca uwagę, że motyw ten wyrastał z rzeczywistych zainteresowań Prusa problematyką aeronautyczną. Jeszcze przed napisaniem Lalki pisarz wielokrotnie omawiał w felietonach próby kierowania balonami oraz rozwój maszyn latających, a poglądy przypisane Ochockiemu nawiązywały do współczesnych Prusowi dyskusji nad możliwością budowy statków powietrznych cięższych od powietrza.

Odniesienia w kulturze

Postać Juliana Ochockiego pojawia się w filmie Lalka, w którym w rolę bohatera wcielił się Jan Machulski, a także w serialu telewizyjnym o tym samym tytule (Andrzej Zaorski).

Julian Ochocki (jako O Ho Kyi) pojawia się w (mikro)powieści Jacka Dukaja „Imperium chmur” opublikowanym w zbiorze „Inne światy”. W zamian za pomoc w odzyskaniu przez Polskę niepodległości, razem z Wokulskim przekazał on Japończykom tajemnicę budowy latających okrętów przy użyciu materiału odkrytego przez Geista.

Postać Ochockiego zajmuje istotne miejsce we współczesnej fanowskiej recepcji Lalki. W analizowanych przez Martę Szpatowicz fanfikach najczęściej rozwijanym związkiem romantycznym jest relacja Ochockiego z Wokulskim. Powtarzającym się scenariuszem alternatywnych dalszych losów bohaterów jest ich wspólne życie w Paryżu i prowadzenie badań oraz prac nad wynalazkami.