close
Gaan na inhoud

Internet

Wysig skakels
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Visualisering van 'n gedeelte van die Internet
Getal internetgebruikers volgens lande in 2012
Persentasie internetgebruikers volgens lande in 2015
Internetsensuur en toesig volgens lande in 2017: ██ Deurlopende sensuur en/of toesig ██ Aansienlike sensuur en/of toesig ██ Selektiewe sensuur en/of toesig ██ Min of geen sensuur en/of toesig ██ Nie geklassifiseer nie/geen data nie

Die Internet is die wêreldwye stelsel van rekenaarnetwerke wat met mekaar verbind is en wat die internetprotokolsuite (TCP/IP) gebruik om tussen netwerke en toestelle te kommunikeer. Dit is 'n netwerk van netwerke wat uit privaat, openbare, akademiese, sake- en regeringsnetwerke van plaaslike tot wêreldwye omvang bestaan, verbind deur elektroniese, kabellose en optiese tegnologie. Die Internet dra 'n groot verskeidenheid inligtingsdienste en hulpbronne, soos die onderling geskakelde hiperteksdokumente en toepassings van die Wêreldwye web, e-pos, besprekingsgroepe, internettelefonie, stroommedia en lêerdeling.[1]

Die meeste tradisionele kommunikasiemedia – die telefoon, radio, televisie, papierpos, koerante en die drukwese – is deur die Internet omvorm, wat tot nuwe media soos e-pos, aanlynmusiek, digitale koerante, nuusversamelaars en klank- en videostrome gelei het. Die Internet het ook nuwe vorme van persoonlike omgang deur kitsboodskappe, internetforums en sosiale media moontlik gemaak en versnel, en aanlynwinkels beslaan vandag 'n beduidende deel van die kleinhandelmark oor verskeie bedrywe heen, wat maatskappye in staat stel om hul fisiese winkels na groter markte uit te brei. Sake-tot-sake- en finansiële dienste op die Internet raak die verskaffingskettings van hele bedrywe.[1]

Die oorsprong van die Internet lê in navorsing wat die gelyktydige gebruik van rekenaarhulpbronne moontlik gemaak het, in die ontwikkeling van pakkieskakeling en in die ontwerp van rekenaarnetwerke vir datakommunikasie.[2][3] Die stel kommunikasieprotokolle wat internetwerking moontlik maak, het voortgekom uit navorsing wat in die 1970's deur die Verenigde State se Defense Advanced Research Projects Agency in samewerking met universiteite en navorsers in die Verenigde State, die Verenigde Koninkryk en Frankryk aangevra is.[4][5]

Die Internet het geen enkele sentrale gesag nie, nóg vir sy tegniese implementering, nóg vir beleid oor toegang en gebruik; elke samestellende netwerk bepaal sy eie beleid.[6] Die oorkoepelende omskrywing van die twee vernaamste naamruimtes op die Internet – die IP-adresruimte en die Domeinnaamstelsel – word deur een instandhoudingsorganisasie gerig, die Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN), terwyl die tegniese grondslag en standaardisering van die kernprotokolle die werk van die Internet Engineering Task Force (IETF) is.[1]

Die naam "Internet" word gewoonlik in spreektaal gebruik om na die Wêreldwye web te verwys, maar laasgenoemde is slegs een van die talle dienste wat deur die Internet beskikbaar is.[7] Ander sluit in e-pos, lêeroordrag (FTP), geselsdienste en aanlynspeletjies.

Terminologie

[wysig | wysig bron]

Die Engelse woord internetted is reeds in 1849 in die betekenis "onderling verbind" of "deurvleg" gebruik.[8] Die woord Internet is in 1945 deur die Amerikaanse Departement van Oorlog in 'n radio-operateur se handleiding gebruik,[9] en in 1974 as verkorte vorm van internetwork toe Vint Cerf en sy studente dit in RFC 675 so ingespan het.[10][11] Vandag verwys die term meestal na die wêreldwye stelsel van onderling verbonde rekenaarnetwerke, hoewel dit ook na enige groep kleiner netwerke kan verwys.[12]

Die woord word in Engels soms met 'n hoofletter as eienaam geskryf, hoewel dit al minder algemeen word: dit weerspieël die neiging om nuwe terme met 'n hoofletter te skryf en hulle later in kleinletters te skryf soos hulle bekend raak.[12][13] Verskeie publikasies, waaronder die AP Stylebook sedert 2016, beveel die kleinletter in alle gevalle aan. Die hoofletter word soms nog gebruik om die wêreldwye internet van kleiner netwerke te onderskei.[12] In 2016 het die Oxford English Dictionary op grond van 'n ondersoek na sowat 2,5 miljard gedrukte en aanlynbronne bevind dat "Internet" in 54 % van die gevalle met 'n hoofletter geskryf word.[14]

Die ontstaan

[wysig | wysig bron]

Die voorloper tot die Internet was ARPANET – 'n eksperimentele navorsingsnetwerk wat deur die Amerikaanse verdedigingsagentskap ARPA befonds is en waarvan die eerste knope by universiteite was. Dit het in 1969 in die Verenigde State ontstaan. Op 1 Januarie 1983 het ARPANET van die ou NCP-protokol na TCP/IP oorgeskakel en so die weg vir die ontstaan van die moderne Internet gebaan.

Dit was egter eers in die negentigerjare dat die publiek die Internet "ontdek" het. In Augustus 1991 het Tim Berners-Lee en Robert Cailliau die Wêreldwye web-projek gepubliseer nadat hulle 'n paar jaar aan HTTP en HTML gewerk het. Die eerste webbladsye het verskyn by CERN in Switserland, waar hulle albei gewerk het.

Met die uitvinding van bladsye wat aan mekaar verbind word deur klikbare skakels (HTML/WWW) het Tim Berners-Lee die Internet inderwaarheid vir die groter publiek beskikbaar gestel. Hy word as die uitvinder van die Wêreldwye web beskou; die Internet self het uit die werk van baie navorsers oor twee dekades ontwikkel en bestaan reeds meer as twintig jaar voor die Web.

Sedertdien het dit 'n wêreldwye fenomeen geword met die karakter van 'n massamedium. Dit is die mees gebruikte kommunikasiemiddel ooit. Een van die bydraende faktore tot die Internet se sukses is waarskynlik dat dit in sy geheel aan niemand behoort nie en kommunikasie daarop feitlik onbeperk is.

Die 1960's

[wysig | wysig bron]
'n Skets van ARPANET in Desember 1969. Knope 1 tot 4 was onderskeidelik die SDS Sigma 7 by UCLA, die SDS 940 by die Stanford-navorsingsinstituut, die IBM 360/75 by UCSB en die PDP-10 by die Universiteit van Utah.[15]

In die 1960's het rekenaarwetenskaplikes stelsels begin ontwikkel waarmee rekenaarhulpbronne gelyktydig deur verskeie gebruikers benut kon word.[16][17] J.C.R. Licklider het die gedagte van 'n universele netwerk voorgestel terwyl hy by Bolt Beranek & Newman gewerk het en later die Information Processing Techniques Office by die Amerikaanse Advanced Research Projects Agency gelei het.[18] Navorsing oor pakkieskakeling – een van die grondliggende tegnologieë van die Internet, waarby boodskappe in klein stukkies of pakkies opgedeel word wat afsonderlik deur die netwerk gestuur en by die bestemming weer saamgevoeg word – het in die vroeë 1960's met die werk van Paul Baran by RAND begin, en onafhanklik daarvan met dié van Donald Davies by die Britse National Physical Laboratory in 1965.[19][20]

Ná die Symposium on Operating Systems Principles van 1967 is pakkieskakeling uit die voorgestelde NPL-netwerk in die ontwerp van ARPANET opgeneem, 'n eksperimentele netwerk vir die gedeelde gebruik van hulpbronne wat deur ARPA voorgestel is.[5] Die ontwikkeling daarvan het op 29 Oktober 1969 met twee netwerkknope begin, tussen die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles en die Stanford-navorsingsinstituut.[21] Die derde plek op die ARPANET was die Culler-Fried Interactive Mathematics Center by die Universiteit van Kalifornië in Santa Barbara en die vierde die grafikadepartement van die Universiteit van Utah.[5]

Die 1970's

[wysig | wysig bron]

Teen die einde van 1971 was vyftien plekke aan die jong ARPANET verbind, hoofsaaklik in die stadsgebiede van Los Angeles, San Francisco en Boston.[22] Daarna het die ARPANET geleidelik in 'n gedesentraliseerde kommunikasienetwerk ontwikkel wat afgeleë sentrums en militêre basisse in die Verenigde State verbind het.[23] Ander gebruikers- en navorsingsnetwerke, soos die Merit Network en CYCLADES, is in die laat 1960's en vroeë 1970's ontwikkel.[24] Vroeë internasionale verbindings was skaars: in 1973 is verbindings na Noorweë en na Peter Kirstein se navorsingsgroep by University College London gemaak, wat 'n deurgang na die Britse akademiese netwerke verskaf het en die eerste internetwerk vir die gedeelde gebruik van hulpbronne was.[25]

ARPA-projekte, die International Network Working Group en kommersiële inisiatiewe het tot verskeie protokolle en standaarde gelei waarmee verskeie afsonderlike netwerke een netwerk – 'n netwerk van netwerke – kon word.[26] In 1974 het Vint Cerf aan die Stanford-universiteit en Bob Kahn by DARPA 'n voorstel getitel "A Protocol for Packet Network Intercommunication" gepubliseer, waaruit die protokolle ontwikkel het waarmee verskeie afsonderlike netwerke een netwerk kon word.[11] Die werk van Louis Pouzin en Robert Metcalfe het 'n belangrike invloed op die uiteindelike TCP/IP-ontwerp gehad,[27] terwyl nasionale telekommunikasiediensverskaffers en kommersiële verskaffers die X.25-standaard ontwikkel en op openbare datanetwerke ontplooi het.[28]

Die 1980's

[wysig | wysig bron]

Die ARPANET het aanvanklik as ruggraat gedien vir die verbinding van streeksgebonde akademiese en militêre netwerke in die Verenigde State. Toegang is in 1981 uitgebrei toe die National Science Foundation die Computer Science Network gefinansier het. In 1982 is die internetprotokolsuite gestandaardiseer, wat die wêreldwye verspreiding van onderling verbonde netwerke moontlik gemaak het, en in 1986 het die NSFNET toegang tot superrekenaars in die Verenigde State verskaf, eers teen 56 kbit/s en later teen 1,5 en 45 Mbit/s.[4]

Die NSFNET het in 1988 en 1989 na akademiese en navorsingsorganisasies in Europa, Australië, Nieu-Seeland en Japan uitgebrei, wat die begin van die Internet as 'n interkontinentale netwerk gemerk het. Kommersiële internetdiensverskaffers het in 1989 in die Verenigde State en Australië ontstaan, en die ARPANET self is in 1990 ontmantel.[5]

Die 1990's

[wysig | wysig bron]

Laat in 1990 het Tim Berners-Lee die eerste webblaaier, WorldWideWeb, begin skryf ná twee jaar se pleitwerk by die bestuur van CERN. Teen Kersfees 1990 het hy al die gereedskap gebou wat vir 'n werkende web nodig was: HTTP weergawe 0,9, die opmaaktaal HTML, die eerste webblaaier (wat ook 'n HTML-redigeerder was), die eerste bedienerprogrammatuur, die eerste webbediener en die eerste webbladsye, wat die projek self beskryf het.[4]

Teen 1995 was die Internet in die Verenigde State volledig gekommersialiseer toe die NSFNET ontmantel is en die laaste beperkings op kommersiële verkeer verval het. Gedurende die laat 1990's is beraam dat die verkeer op die openbare Internet met 100 % per jaar toegeneem het, terwyl die gemiddelde jaarlikse groei in die aantal gebruikers tussen 20 en 50 % was. Dié groei word dikwels toegeskryf aan die gebrek aan sentrale administrasie, wat organiese groei toelaat, en aan die feit dat die protokolle nie in privaat besit is nie, wat verhoed dat een maatskappy te veel beheer oor die netwerk uitoefen.[4]

Die 21ste eeu

[wysig | wysig bron]

Sedert 1995 het die Internet die kultuur en die handel ingrypend geraak, onder andere deur die opkoms van byna onmiddellike kommunikasie met e-pos, kitsboodskappe, internettelefonie en tweerigtingvideogesprekke. Al hoe groter hoeveelhede data word teen al hoër snelhede oor optieseveselnetwerke gestuur. Daar is beraam dat die Internet in 1993 slegs 1 % van die inligting gedra het wat deur tweerigtingtelekommunikasie gevloei het; teen 2000 was dié syfer 51 % en teen 2007 meer as 97 %. Die gebruik van die Internet met selfone en tafelrekenaartoestelle het dié van tafelrekenaars in Oktober 2016 vir die eerste keer wêreldwyd oortref.[1]

Die Internasionale Telekommunikasie-unie het beraam dat 6 miljard mense, of 74 % van die wêreld se bevolking, in 2025 die Internet gebruik het, terwyl 2,2 miljard mense steeds daarsonder was.[29] Mobiele verbindings het 'n belangrike rol in die uitbreiding van toegang gespeel, veral in Asië, die Stille Oseaan-gebied en Afrika.[30]

Mobiele kommunikasie

[wysig | wysig bron]
Getal mobiele selfoonintekeninge, 2012–2016

Die Internasionale Telekommunikasie-unie het beraam dat 48 % van individuele gebruikers teen die einde van 2017 gereeld met die Internet verbind was, teenoor 34 % in 2012.[31] Die getal unieke mobiele selfoonintekeninge het van 3,9 miljard in 2012 tot 4,8 miljard in 2016 gestyg – twee derdes van die wêreldbevolking – met meer as die helfte van die intekeninge in Asië en die Stille Oseaan-gebied.[32]

Die beperkings wat gebruikers ondervind wanneer hulle inligting deur mobiele toepassings bekom, val saam met 'n breër proses waarin die Internet gefragmenteer word. Fragmentasie beperk die toegang tot media-inhoud en raak juis die armste gebruikers die swaarste.[30]

Bestuur

[wysig | wysig bron]
ICANN se hoofkwartier in die Playa Vista-buurt van Los Angeles

Die Internet is 'n wêreldwye netwerk wat uit baie vrywillig verbonde, outonome netwerke bestaan en dit werk sonder 'n sentrale beheerliggaam.[1]

Die tegniese grondslag en die standaardisering van die kernprotokolle (IPv4 en IPv6) is die werk van die Internet Engineering Task Force (IETF), 'n organisasie sonder winsbejag van losweg verbonde internasionale deelnemers waarby enigeen kan aansluit deur tegniese kundigheid by te dra.[33] Hoewel die apparatuur van die internetinfrastruktuur dikwels ook ander programmatuurstelsels kan ondersteun, is dit die ontwerp en die standaardiseringsproses van die programmatuur wat die Internet kenmerk en die grondslag van sy skaalbaarheid en sukses vorm. Die IETF het die verantwoordelikheid vir die argitektoniese ontwerp van die Internet se programmatuurstelsels op hom geneem.[34]

Die IETF bestuur standaardwerkgroepe wat vir enige individu oop is, en die bydraes en standaarde word as Request for Comments-dokumente (RFC's) op die IETF se webwerf gepubliseer. Die belangrikste netwerkmetodes wat die Internet moontlik maak, staan in spesiaal aangewese RFC's wat die internetstandaarde uitmaak. Ander, minder streng dokumente is bloot inligtend, eksperimenteel of geskiedkundig van aard, of hulle teken die beste huidige praktyke vir die implementering van internettegnologie aan.[4]

Om onderlinge werkbaarheid te handhaaf, word die hoofnaamruimtes van die Internet deur die Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN) beheer. ICANN word deur 'n internasionale direksie bestuur wat uit die tegniese, sake-, akademiese en ander niekommersiële gemeenskappe kom, en dit koördineer die toekenning van unieke identifiseerders soos domeinname, IP-adresse en poortnommers in die vervoerprotokolle. Wêreldwyd eenvormige naamruimtes is noodsaaklik om die Internet se wêreldwye bereik te behou, en dié rol maak ICANN waarskynlik die enigste sentrale koördineringsliggaam vir die wêreldwye Internet.[35]

Die National Telecommunications and Information Administration, 'n agentskap van die Amerikaanse Departement van Handel, het finale goedkeuring oor veranderinge aan die DNS-wortelsone gehad tot die oordrag van dié rol aan die Internet Assigned Numbers Authority op 1 Oktober 2016.[36][37][38]

Streekregisters ken IP-adresblokke en ander internetparameters aan plaaslike registers soos internetdiensverskaffers toe, elkeen uit 'n poel adresse wat vir sy streek opsy gesit is. Daar is vyf sodanige registers: AfriNIC vir Afrika, ARIN vir Noord-Amerika, APNIC vir Asië en die Stille Oseaan-gebied, LACNIC vir Latyns-Amerika en die Karibiese streek, en die RIPE NCC vir Europa, die Midde-Ooste en Sentraal-Asië.[1]

Die Internet Society is in 1992 gestig met die doel om "die oop ontwikkeling, evolusie en gebruik van die Internet tot voordeel van alle mense oor die hele wêreld te verseker".[39] Sy lede is individue sowel as maatskappye, organisasies, regerings en universiteite. Die Internet Society verskaf onder meer 'n administratiewe tuiste aan 'n aantal minder formeel georganiseerde groepe wat by die ontwikkeling en bestuur van die Internet betrokke is, waaronder die IETF self, die Internet Architecture Board, die Internet Engineering Steering Group, die Internet Research Task Force en die Internet Research Steering Group.

Op 16 November 2005 het die Wêreldberaad oor die Inligtingsamelewing in Tunis, onder die beskerming van die Verenigde Nasies, die Internetbestuursforum gestig om internetverwante kwessies te bespreek.[40]

Infrastruktuur

[wysig | wysig bron]
'n Kaart van 2007 wat die onderseese optieseveselkabels om die wêreld aandui

Die kommunikasie-infrastruktuur van die Internet bestaan uit sy fisiese onderdele en 'n stelsel van programmatuurlae wat verskillende aspekte van die argitektuur beheer. Soos by enige rekenaarnetwerk bestaan die Internet fisies uit roeteerders, media soos kabels en radioverbindings, herhalers en modems. Baie van die netwerkknope is egter nie noodwendig internettoerusting as sodanig nie: internetpakkies word deur ander volwaardige netwerkprotokolle vervoer, met die Internet as 'n eenvormige netwerkstandaard wat oor heterogene apparatuur loop en met IP-roeteerders wat die pakkies na hul bestemmings lei.[1]

Diensvlakke

[wysig | wysig bron]
Die roetering van pakkies oor die Internet betrek verskeie vlakke van internetdiensverskaffers.

Internetdiensverskaffers vestig wêreldwye verbindings tussen individuele netwerke op verskillende vlakke van omvang. Aan die bopunt van die roeteringshiërargie is die vlak 1-netwerke, groot telekommunikasiemaatskappye wat verkeer regstreeks met mekaar oor baie snelle optieseveselkabels uitruil ingevolge saamlêooreenkomste. Vlak 2- en laer netwerke koop internetdeurvoer by ander verskaffers om ten minste sommige partye op die wêreldwye Internet te bereik, hoewel hulle ook onderling kan saamlê. Eindgebruikers wat slegs toegang kry wanneer hulle 'n taak wil verrig of inligting wil bekom, vorm die onderkant van die roeteringshiërargie.[1]

'n Diensverskaffer kan 'n enkele stroomop-verskaffer vir verbinding gebruik, of veelvuldige verbindings inspan om oortolligheid en lasverdeling te bewerkstellig. Internetuitruilpunte is groot verkeersuitruilings met fisiese verbindings na verskeie diensverskaffers. Groot organisasies soos akademiese instellings, groot ondernemings en regerings kan dieselfde funksie as diensverskaffers verrig deur namens hul interne netwerke saam te lê en deurvoer te koop. Navorsingsnetwerke is geneig om met groot subnetwerke soos GÉANT, GLORIAD, Internet2 en die Britse JANET te koppel.[1]

Datasentrums en onderseese kabels

[wysig | wysig bron]

Die meeste bedieners wat internetdienste verskaf, word vandag in datasentrums gehuisves, en inhoud word dikwels deur inhoudafleweringsnetwerke van hoë werkverrigting verkry. Saamlêsentrums huisves dikwels privaat saamlêverbindings tussen hul kliënte, verskaffers van internetdeurvoer en wolkdiensverskaffers,[41] sogenaamde ontmoetkamers waar kliënte aan mekaar gekoppel word,[42] internetuitruilpunte, en die landingspunte en eindtoerusting vir onderseese optieseveselkabels, wat die vastelande met mekaar verbind.[43]

Die internetprotokolsuite

[wysig | wysig bron]
Soos gebruikersdata deur die protokolstapel verwerk word, voeg elke abstraksielaag by die senderrekenaar inkapselingsinligting by. Die ontvanger verwyder die inkapseling weer, terwyl tussenliggende aanstuurpunte die skakelinkapseling by elke stap bywerk en die IP-laag vir roeteringsdoeleindes nagaan.

Die internetstandaarde beskryf 'n raamwerk wat as die internetprotokolsuite of TCP/IP bekend staan: 'n stel protokolle wat in vier begripslae georden word volgens die omvang van hul werking, oorspronklik in RFC 1122 en RFC 1123 gedokumenteer.[4]

  • Aan die bokant is die toepassingslaag, waar kommunikasie in terme van die objekte of datastrukture beskryf word wat vir elke toepassing die geskikste is. 'n Webblaaier werk byvoorbeeld in 'n kliënt-bediener-model en ruil inligting met HTTP en HTML uit.
  • Onder dié laag verbind die vervoerlaag toepassings op verskillende gasheerrekenaars met 'n logiese kanaal deur die netwerk. Dit verskaf dié diens met verskeie moontlike eienskappe, soos geordende, betroubare aflewering (TCP) en 'n onbetroubare datagramdiens (UDP).
  • Die internetlaag implementeer die internetprotokol (IP), wat rekenaars in staat stel om mekaar aan die hand van hul IP-adres te identifiseer en op te spoor en hul verkeer deur tussenliggende netwerke te roeteer. Die kode van dié laag is onafhanklik van die soort netwerk waaroor dit fisies loop.
  • Aan die onderkant is die skakellaag, wat knope op dieselfde fisiese skakel verbind en protokolle bevat wat nie roeteerders nodig het nie. Die protokolsuite skryf nie self apparatuurmetodes voor om bisse oor te dra nie, maar neem aan dat geskikte tegnologie beskikbaar is. Voorbeelde van sulke tegnologie is Wi-Fi, Ethernet en DSL.

Die internetprotokol

[wysig | wysig bron]
Begripsmatige datavloei in 'n eenvoudige netwerktopologie van twee gasheerrekenaars (A en B) wat deur 'n skakel tussen hul onderskeie roeteerders verbind word. Die toepassing op elke rekenaar lees en skryf asof die prosesse regstreeks deur 'n soort datapyp aan mekaar verbind is.

Die opvallendste onderdeel van die internetmodel is die internetprotokol, wat internetwerking moontlik maak en so die Internet self tot stand bring. Daar bestaan twee weergawes daarvan, IPv4 en IPv6. Buiten die ingewikkelde stel fisiese verbindings wat sy infrastruktuur uitmaak, word die Internet ook deur twee- of veelsydige kommersiële kontrakte soos saamlêooreenkomste in stand gehou, en deur tegniese spesifikasies of protokolle wat die uitruil van data oor die netwerk beskryf.[1]

IP-adresse, IPv4 en IPv6

[wysig | wysig bron]
'n DNS-oplosser raadpleeg drie naambedieners om die domeinnaam "www.wikipedia.org" na 'n IPv4-adres om te skakel.

Om individuele rekenaars op die netwerk op te spoor, verskaf die Internet IP-adresse: getalle van vaste lengte binne die pakkie wat die infrastruktuur gebruik om pakkies na hul bestemming te stuur. Adresse word gewoonlik outomaties deur die Dynamic Host Configuration Protocol aan toerusting toegeken, of hulle word met die hand opgestel. Die Domeinnaamstelsel skakel domeinname wat mense intik, soos "af.wikipedia.org", na IP-adresse om.[44]

Weergawe 4 van die internetprotokol (IPv4) definieer 'n IP-adres as 'n 32-bis-getal.[45] IPv4 is die aanvanklike weergawe wat op die eerste geslag van die Internet gebruik is en dit is steeds oorheersend in gebruik. Dit is in 1981 ontwerp om tot ongeveer 4,3 miljard gasheerrekenaars te kan adresseer, maar die plofbare groei van die Internet het tot die uitputting van IPv4-adresse gelei, wat in 2011 sy finale stadium bereik het toe die wêreldwye poel van IPv4-adresse opgebruik is.[46]

Weens dié uitputting is 'n nuwe weergawe, IPv6, in die middel-1990's ontwikkel en in 1998 gestandaardiseer. Dit gebruik 128 bisse vir die adres en verskaf dus veel groter adresseringsvermoë en doeltreffender roetering.[47][48] Die ontplooiing van IPv6 is sedert die middel-2000's aan die gang en brei steeds wêreldwyd uit nadat die adresregisters alle hulpbronbestuurders begin aanmoedig het om vinnige oorskakeling te beplan.[49]

IPv6 is per ontwerp nie regstreeks met IPv4 versoenbaar nie en vestig eerder 'n parallelle weergawe van die Internet, sodat vertaalfasiliteite vir internetwerking bestaan en sommige knope die netwerkprogrammatuur vir albei netwerke bevat.[50] Feitlik alle moderne bedryfstelsels ondersteun albei weergawes van die internetprotokol, hoewel die netwerkinfrastruktuur in dié opsig agterweë gebly het.

Subnette

[wysig | wysig bron]
Die skep van 'n subnet deur die gasheeridentifiseerder te verdeel

'n Subnet of subnetwerk is 'n logiese onderverdeling van 'n IP-netwerk.[51] Rekenaars wat aan 'n subnet behoort, word met 'n identiese groep beduidendste bisse in hul IP-adresse geadresseer. Dit lei tot die logiese verdeling van 'n IP-adres in twee velde: die netwerknommer of roeteringsvoorvoegsel, en die res, wat 'n bepaalde gasheerrekenaar of netwerkkoppelvlak identifiseer.

Die roeteringsvoorvoegsel kan in CIDR-notasie uitgedruk word: die eerste adres van 'n netwerk, gevolg deur 'n skuinsstreep en die bislengte van die voorvoegsel. Byvoorbeeld, 198.51.100.0/24 is die voorvoegsel van die IPv4-netwerk wat by daardie adres begin, met 24 bisse vir die netwerkvoorvoegsel en die oorblywende 8 bisse vir gasheeradressering; die adresse van 198.51.100.0 tot 198.51.100.255 behoort dus aan dié netwerk. Die IPv6-spesifikasie 2001:db8::/32 is 'n groot adresblok met 296 adresse en 'n 32-bis-roeteringsvoorvoegsel.

By IPv4 kan 'n netwerk ook deur sy subnetmasker gekenmerk word, die bismasker wat die roeteringsvoorvoegsel lewer wanneer dit met 'n bisgewyse EN-bewerking op enige IP-adres in die netwerk toegepas word. Subnetmaskers word net soos adresse in punt-desimale notasie geskryf: 255.255.255.0 is byvoorbeeld die subnetmasker vir die voorvoegsel 198.51.100.0/24.

Roetering

[wysig | wysig bron]

Rekenaars en roeteerders gebruik roeteringstabelle in hul bedryfstelsel om IP-pakkies aan te stuur na 'n knoop op 'n ander subnetwerk. Roeteringstabelle word met die hand opgestel of outomaties deur roeteringsprotokolle onderhou. Eindknope gebruik gewoonlik 'n verstekroete wat na 'n diensverskaffer wys wat deurvoer verskaf, terwyl die roeteerders van diensverskaffers die Border Gateway Protocol gebruik om die doeltreffendste roetering oor die ingewikkelde verbindings van die wêreldwye Internet te bepaal.

Die verstekdeurgang is die knoop wat as aanstuurrekenaar na ander netwerke dien wanneer geen ander roetespesifikasie by die bestemmings-IP-adres van 'n pakkie pas nie.[52]

Toegang

[wysig | wysig bron]

Daar is verskeie metodes om toegang tot die Internet te kry, soos inbelverbindings, breëband (oor 'n koaksiale, optiese vesel- of koperkabel), Wi-Fi, satelliet en selfoonnetwerke. Inbelverbindings en 3G is grotendeels deur veselverbindings na die huis en deur 4G- en 5G-selfoonnetwerke vervang.

Inisiatiewe van onder af het tot draadlose gemeenskapsnetwerke gelei, en kommersiële Wi-Fi-dienste wat groot gebiede dek, is in baie stede beskikbaar, waaronder New York, Londen, Wene, Toronto, San Francisco, Philadelphia, Chicago en Pittsburgh.[53]

Taal

[wysig | wysig bron]
Internetgebruikers volgens taal

Vroeë rekenaarstelsels was beperk tot die karakters van die American Standard Code for Information Interchange (ASCII), 'n deelversameling van die Latynse alfabet. Engels is die oorheersende taal op die Internet. Volgens syfers van 2008 was 30 % van die gebruikers Engelssprekend, gevolg deur Chinees (17 %), Spaans (9 %), Japannees (7 %), Frans (5 %) en Duits (5 %). Latere skattings gee Engels op sowat 26 % van die gebruikers en Chinees op sowat 20 %, terwyl Engels steeds omtrent die helfte van alle webinhoud uitmaak.[54]

Ná Engels (27 %) is die tale waarin die meeste inhoud op die Wêreldwye web aangevra word Chinees (25 %), Spaans (8 %), Japannees (5 %), Portugees en Duits (elk 4 %), Arabies, Frans en Russies (elk 3 %), en Koreaans (2 %).[55]

Internettegnologie het in die laaste jare so goed ontwikkel, veral in die gebruik van moderne karakterkoderingstandaarde soos Unicode, dat daar tans in feitlik enige taal gekommunikeer kan word, selfs dié wat ander skryfstelsels as die Latynse alfabet gebruik. Foute soos mojibake – die verkeerde vertoning van sommige tale se karakters – kom egter steeds voor.

Wêreldwye web

[wysig | wysig bron]
Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Wêreldwye web.
Die NeXT-rekenaar wat Tim Berners-Lee by CERN gebruik het en wat die wêreld se eerste webbediener geword het.
Grafiese voorstelling van 'n baie klein deeltjie van die Wêreldwye web om hiperskakels te demonstreer.

Soos reeds genoem, is die terme "Internet" en "Wêreldwye web" (soms net die Web genoem) nie sinonieme nie, hoewel dit dikwels so gebruik word.

Die Wêreldwye web is 'n groot stelsel dokumente, beelde, multimedia, toepassings en ander bronne wat logies deur hiperskakels en URL's – meer algemeen Uniform Resource Identifiers (URI's) – aan mekaar verbind word en so 'n wêreldwye stelsel van benoemde verwysings vorm. URI's identifiseer dienste, webbedieners, databasisse en die dokumente en hulpbronne wat hulle kan lewer, simbolies.[56] Hierdie skakels en URL's stel webbedieners en ander masjiene waarop die oorspronklikes data gestoor word, in staat om die data te stuur met behulp van HTTP (Hypertext Transfer Protocol). HTTP is die hoofprotokol vir toegang tot die Wêreldwye web, maar slegs een van die kommunikasieprotokolle op die Internet; webdienste gebruik dit ook vir kommunikasie tussen programmatuurstelsels om inligting, sakedata en logistiek oor te dra en uit te ruil.[56]

Met behulp van webblaaiers soos Google Chrome, Safari, Mozilla Firefox, Microsoft Edge en Opera kan Internetgebruikers toegang kry tot webbladsye. Internet Explorer, wat lank die mees gebruikte blaaier was, is in 2022 gestaak. Hulle kan ook tussen webbladsye of webwerwe navigeer met behulp van hiperskakels. Webdokumente kan feitlik enige kombinasie van rekenaardata bevat, onder andere grafika, klank, video's, gewone teks, multimedia en interaktiewe inhoud soos webspeletjies, sagteware en demonstrasies. Skrifte wat aan die kliëntkant loop, kan animasies, speletjies, kantoortoepassings en wetenskaplike demonstrasies insluit.

Deur sleutelwoord-soektogte met soekenjins soos Google, Bing en Yahoo! het miljoene mense vinnige, maklike toegang tot 'n oneindige verskeidenheid aanlyninligting. In vergelyking met gedrukte ensiklopedieë en tradisionele biblioteke het die Wêreldwye web 'n skielike en geweldige desentralisasie van inligting en data tot gevolg gehad.

Buiten webwerwe waarmee individue, organisasies en adverteerders 'n ontsaglike hoeveelheid mense kan bereik, word belangstelling in die Web ook aangevuur deur verskynsels soos webjoernale of blogs, asook versamelings persoonlike webbladsye en sosialenetwerkprofiele. Vroeë voorbeelde soos GeoCities (gesluit in 2009) en Myspace is later deur platforms soos Facebook, Instagram, TikTok en X verdring. So word miljoene mense in staat gestel om op die Internet te kommunikeer sonder 'n groot kennis van onder andere HTML-teks.

Met meer moderne stelsels soos wiki-sagteware kan mense ook met behulp van vooraf ontwerpte bladsye bydra tot 'n gemeenskaplike doel soos die skep van 'n ensiklopedie soos Wikipedia.

Ander dienste

[wysig | wysig bron]

Benewens die Wêreldwye web dra die Internet 'n groot verskeidenheid ander dienste. E-pos is een van die oudste en steeds een van die mees gebruikte, en werk met die SMTP-protokol vir versending en met IMAP of POP vir aflewering. Die gedagte om elektroniese teksboodskappe tussen partye te stuur, na analogie van briewe of memorandums, is ouer as die Internet self.[57][58] Internettelefonie of VoIP stuur spraak as pakkies oor die netwerk in plaas van oor die geskakelde telefoonnetwerk, en dié tegnologie onderlê ook videogesprekke. VoIP-stelsels oorheers vandag baie markte omdat hulle so maklik en gerieflik soos 'n gewone telefoon is, met aansienlike kostebesparings, veral oor lang afstande.[59] Kitsboodskapdienste en later sosiale netwerke het van tekskletsdienste ontwikkel tot platforms wat teks, klank, beeld en video kombineer.[1]

Lêerdeling is die praktyk waarby groot hoeveelhede data as rekenaarlêers oor die Internet oorgedra word, byvoorbeeld deur lêerbedieners. Dit laat gebruikers toe om lêers na 'n bediener op te laai of, in die geval van eweknie-tot-eweknie-netwerke, regstreeks tussen gebruikersrekenaars uit te ruil sonder 'n sentrale bediener; die las van grootmaataflaaie na baie gebruikers kan so met spieëlbedieners of eweknie-netwerke verlig word. Toegang tot 'n lêer kan deur gebruikersverifikasie beheer word, die oordrag daarvan kan met versleuteling verberg word, en daar kan vir toegang betaal word – gewoonlik met kredietkaartbesonderhede wat self ten volle versleuteld oor die Internet gestuur word. Die oorsprong en egtheid van 'n ontvangde lêer kan met 'n digitale handtekening nagegaan word.[60] Stroommedia lewer klank en video wat afgespeel word terwyl dit afgelaai word eerder as ná die tyd, en dié tegnologie het die verspreiding van musiek, films en televisie ingrypend verander.[1]

Sekuriteit

[wysig | wysig bron]

Die hulpbronne, apparatuur en programmatuur van die Internet is die teiken van kriminele of kwaadwillige pogings om onregmatige beheer te verkry, onderbrekings te veroorsaak, bedrog te pleeg, af te pers of privaat inligting te bekom.[61]

Wanware

[wysig | wysig bron]

Die grootskaalse gebruik van die Internet het dit ook 'n doelwit vir misbruik gemaak. Wanware – programmatuur wat kwaadwillig ontwerp is, waaronder rekenaarvirusse, wurms wat hulself outomaties kopieer, losprysware, botnette en spioenware wat oor gebruikers se bedrywighede en tikwerk verslag doen – versprei deur e-pos-aanhegsels, kwaadwillige webwerwe en ongelapte programmatuur. Uitvissing lei gebruikers om vertroulike inligting soos wagwoorde en bankbesonderhede aan bedrieërs te gee deur voor te gee dat 'n boodskap van 'n vertroude instansie kom, en botnette – groot netwerke van besmette rekenaars – word gebruik om diensweieringsaanvalle uit te voer.[1] Sulke bedrywighede maak gewoonlik kubermisdaad uit, en verdedigingsteoretici het ook oor die moontlikheid van kuberoorlogvoering op groot skaal met soortgelyke metodes bespiegel.[62]

Wanware skep ernstige probleme vir individue en ondernemings op die Internet.[63] Volgens Symantec se Internet Security Threat Report van 2018 het die getal wanwarevariante in 2017 tot 669 947 865 gestyg, twee keer soveel as in 2016.[64] Daar is voorspel dat kubermisdaad – wat wanware-aanvalle sowel as ander misdade met rekenaars insluit – die wêreldekonomie in 2021 sowat 6 biljoen Amerikaanse dollar sou kos, en dat dit teen 15 % per jaar toeneem.[65] Sedert 2021 word wanware ook ontwerp om rekenaarstelsels te tref wat kritieke infrastruktuur soos die elektrisiteitsverspreidingsnetwerk bedryf,[66] en wanware kan so ontwerp word dat dit die opsporingsalgoritmes van teenvirusprogrammatuur ontduik.[67]

Toesig

[wysig | wysig bron]

Die argitektuur van die Internet maak grootskaalse toesig ook moontlik. Verkeer beweeg deur 'n beperkte aantal ruggraatverbindings en uitruilpunte, waar dit afgetap kan word, en diensverskaffers en platforms hou groot hoeveelhede data oor hul gebruikers aan. Versleuteling – veral die algemene gebruik van HTTPS vir webverkeer – het die inhoud van kommunikasie moeiliker om af te luister gemaak, hoewel metadata soos wie met wie kommunikeer dikwels steeds sigbaar bly.[1] Die oorgrote meerderheid rekenaartoesig behels die monitering van data en verkeer op die Internet.[68]

In die Verenigde State moet alle telefoonoproepe en breëbandinternetverkeer ingevolge die Communications Assistance for Law Enforcement Act byvoorbeeld beskikbaar wees vir onbelemmerde intydse monitering deur federale wetstoepassingsagentskappe,[69] en moet alle Amerikaanse telekommunikasieverskaffers pakkiesnuffeltegnologie installeer waarmee federale wetstoepassings- en intelligensieagentskappe al hul kliënte se breëband- en VoIP-verkeer kan onderskep.[70]

Die groot hoeveelheid data wat so ingesamel word, verg toesigprogrammatuur wat die tersaaklike inligting filtreer en aanmeld, soos die gebruik van bepaalde woorde of frases, die besoek van bepaalde soorte webwerwe, of kommunikasie per e-pos of klets met bepaalde partye.[71] Agentskappe soos die Information Awareness Office, die Amerikaanse Nasionale Veiligheidsagentskap, die Britse GCHQ en die FBI bestee jaarliks miljarde dollar om stelsels vir die onderskepping en ontleding van data te ontwikkel, aan te koop en te bedryf.[72] Soortgelyke stelsels word deur die Iranse geheime polisie bedryf om andersdenkendes te identifiseer en te onderdruk; die nodige apparatuur en programmatuur is na bewering deur die Duitse Siemens en die Finse Nokia geïnstalleer.[73]

Sensuur

[wysig | wysig bron]

Sommige regerings beperk of monitor watter inligting hul burgers oor die Internet kan bekom. Dit word bewerkstellig deur die blokkering van domeinname of IP-adresse, die filtrering van soekresultate, die vereiste dat diensverskaffers bepaalde inhoud verwyder, en in uiterste gevalle die algehele afsluiting van internettoegang tydens verkiesings of onrus. Organisasies wat internetvryheid monitor, klassifiseer lande op 'n skaal van min of geen sensuur tot deurlopende sensuur en toesig.[1]

Regerings soos dié van Myanmar, Iran, Noord-Korea, die vasteland van China, Saoedi-Arabië en die Verenigde Arabiese Emirate beperk toegang tot inhoud op die Internet binne hul gebiede, veral tot politieke en godsdienstige inhoud, met filters op domeinname en sleutelwoorde.[74]

In Noorweë, Denemarke, Finland en Swede het die groot internetdiensverskaffers vrywillig ingestem om toegang tot werwe op 'n amptelike lys te beperk. Hoewel dié lys van verbode hulpbronne veronderstel is om slegs bekende kinderpornografiewerwe te bevat, is die inhoud daarvan geheim.[75]

Baie lande, waaronder die Verenigde State, het wette teen die besit of verspreiding van bepaalde materiaal soos kinderpornografie oor die Internet ingestel, maar hulle skryf nie filterprogrammatuur voor nie. Talle gratis of kommersieel verkrygbare programme, bekend as inhoudbeheerprogrammatuur, is vir gebruikers beskikbaar om aanstootlike inhoud op individuele rekenaars of netwerke te blokkeer en so kinders se toegang tot pornografiese materiaal of gewelduitbeelding te beperk.

Maatskaplike uitwerking

[wysig | wysig bron]

Die Internet het nuwe vorme van maatskaplike omgang, bedrywighede en verenigings moontlik gemaak, wat tot die wetenskaplike studie van die sosiologie van die Internet gelei het.

Gebruikers

[wysig | wysig bron]
Internetgebruikers per 100 inwoners. Bron: Internasionale Telekommunikasie-unie.

Tussen 2000 en 2009 het die aantal internetgebruikers wêreldwyd van 390 miljoen tot 1,9 miljard gestyg,[76] en in 2014 het dit drie miljard of 44 % van die wêreldbevolking oortref, hoewel twee derdes daarvan uit die rykste lande gekom het: 78 % van Europeërs het die Internet gebruik, gevolg deur 57 % van die inwoners van Noord- en Suid-Amerika.[77] Teen 2010 het 22 % van die wêreldbevolking toegang tot rekenaars gehad, met 'n miljard Google-soektogte per dag, 300 miljoen gebruikers wat blogs gelees het en twee miljard video's wat daagliks op YouTube gekyk is.[78]

Die meeste Internetgebruikers was in 2008 in Asië (40 %), gevolg deur Europa (26 %), Noord-Amerika (17 %), Latyns-Amerika (10 %), Afrika (4 %), die Midde-Ooste (3 %) en Australië (1 %); sedertdien het Afrika se aandeel sterk gegroei.[79] Teen 2018 was Asië alleen verantwoordelik vir 51 % van alle internetgebruikers, met 2,2 miljard van die wêreld se 4,3 miljard gebruikers. China het in 2018 'n belangrike mylpyl oortref toe die land se internetregulerende owerheid, die China Internet Network Information Centre, aangekondig het dat China 802 miljoen gebruikers het,[80] gevolg deur Indië met sowat 700 miljoen en die Verenigde State met 275 miljoen.

Gemeet aan deurdringing het China in 2022 egter 'n koers van 70 % gehad, teenoor Indië se 60 % en die Verenigde State se 90 %.[81] Die groei is sedertdien deur die ontwikkelende wêreld gedryf: in 2022 was 54 % van die wêreld se gebruikers in Asië, 14 % in Europa, 11 % in Afrika, 10 % in Latyns-Amerika en die Karibiese streek, 7 % in Noord-Amerika, 4 % in die Midde-Ooste en 1 % in Oseanië.[82] In 2019 het Koeweit, Katar, die Falklandeilande, Bermuda en Ysland die hoogste internetdeurdringing gehad, met 93 % of meer van die bevolking wat toegang het.[83]

Verskeie nuutskeppinge verwys na internetgebruikers. 'n Netizen – "burger van die net" – is iemand wat aktief betrokke is by die verbetering van aanlyngemeenskappe, van die Internet in die algemeen, of van politieke aangeleenthede en regte soos die vryheid van spraak.[84][85] 'n Internaut is 'n operateur of tegnies hoogs bekwame gebruiker van die Internet,[86] en 'n digitale burger is iemand wat die Internet gebruik om aan die samelewing, die politiek en die regering deel te neem.[87]

Gebruik

[wysig | wysig bron]
Internetgebruikers in 2021 as 'n persentasie van elke land se bevolking. Bron: Our World in Data.

Die Internet laat groter buigsaamheid in werkure en werkplek toe, veral met die verspreiding van ongemeterde snelverbindings. Toegang is met talle middele feitlik oral moontlik, en selfone, datakaarte, handrekenaarspeletjiekonsoles en selroeteerders stel gebruikers in staat om draadloos te verbind.

Inligting en onderwys

[wysig | wysig bron]

Opvoedkundige materiaal op alle vlakke, van voorskoolse programme tot navorsingsliteratuur wat deur Google Scholar bekom word, is op webwerwe beskikbaar. Die Internet het die ontwikkeling van virtuele universiteite en afstandsonderrig moontlik gemaak en so sowel formele as informele onderwys bevorder. Dit stel navorsers ook in staat om navorsing op afstand deur virtuele laboratoriums te doen, met ingrypende veranderinge in die bereik en algemene geldigheid van bevindings sowel as in die kommunikasie tussen wetenskaplikes en die publikasie van resultate.[88] Teen die laat 2010's is die Internet beskryf as die hoofbron van wetenskaplike inligting vir die meerderheid van die bevolking van die globale noorde.[89]

Wiki's word ook in die akademiese wêreld gebruik om inligting oor institusionele en internasionale grense heen te deel en te versprei.[90] Hulle is in dié omgewings nuttig bevind vir samewerking aan toekenningsaansoeke, strategiese beplanning, departementele dokumentasie en komiteewerk.[91] Die Amerikaanse patent- en handelsmerkkantoor gebruik 'n wiki waarmee die publiek kan saamwerk om die stand van die tegniek vir hangende patentaansoeke te vind, en Queens in New York het 'n wiki gebruik waarmee burgers aan die ontwerp en beplanning van 'n plaaslike park kon meewerk.[92] Die Engelse Wikipedia het die grootste gebruikersbasis van al die wiki's op die Wêreldwye web[93] en dit staan onder die tien werwe met die meeste verkeer.[94]

Vermaak

[wysig | wysig bron]

Die Internet is van sy ontstaan af 'n belangrike uitlaat vir ontspanning, met vermaaklike maatskaplike eksperimente soos MUD's en MOO's wat op universiteitsbedieners bedryf is en humoristiese Usenet-groepe wat baie verkeer ontvang het. Baie internetforums het afdelings wat aan speletjies en humoristiese video's afgestaan word.[95]

'n Verdere ontspanningsgebied op die Internet is multispelerspeletjies.[96] Dié vorm van vermaak skep gemeenskappe waarin mense van alle ouderdomme en herkomste die snelbewegende wêreld van multispelerspeletjies geniet, van massiewe multispeler-aanlynrolspele tot eerstepersoonskieters, en van rolspeletjies tot aanlyndobbelary. Hoewel aanlynspeletjies al sedert die 1970's bestaan, het die moderne vorme daarvan met intekendienste soos GameSpy en MPlayer begin.[97]

Stroommedia is die intydse aflewering van digitale media vir onmiddellike gebruik deur eindgebruikers. Stroommaatskappye soos Netflix, Disney+, Amazon se Prime Video, Mubi, Hulu en Apple TV+ oorheers vandag die vermaakbedryf en oorskadu die tradisionele uitsaaiers.[98] Klankstroomdienste soos Spotify en Apple Music het eweneens 'n aansienlike markaandeel in die klankvermaakmark.

Werwe vir die deel van video's is ook 'n belangrike faktor in die vermaakstelsel. YouTube is op 15 Februarie 2005 gestig en is vandag die voorste werf vir gratis stroomvideo, met meer as twee miljard gebruikers.[99] Dit gebruik 'n webspeler om videolêers te stroom en te vertoon.[100] YouTube-gebruikers kyk honderde miljoene video's per dag en laai honderdduisende op. Ander werwe vir die deel van video's is onder meer Vimeo, Instagram en TikTok.[101]

Pornografie

[wysig | wysig bron]

Hoewel baie regerings probeer het om sowel internetpornografie as aanlyndobbelary te beperk, het dit oor die algemeen nie hul wye gewildheid gestuit nie.[102]

'n Aantal advertensiebefondsde werwe wat oënskynlik vir die deel van video's bedoel is – bekend as "tube-werwe" – is geskep om gedeelde pornografiese video-inhoud te huisves. Weens wette wat dokumentasie van die herkoms van pornografie vereis, werk dié werwe deesdae grootliks saam met pornografiese filmateljees en hul eie onafhanklike netwerke van vervaardigers, en tree hulle dus feitlik as stroomvideodienste op. Groot rolspelers in dié veld is onder meer die markleier Aylo, wat PornHub en talle ander handelsnaamwerwe bedryf, sowel as onafhanklike bedryfsmaatskappye soos xHamster en Xvideos. In 2023 was die internetverkeer na pornografiese videowerwe vergelykbaar met dié na die hoofstroomdienste vir stroomvideo en die deel van video's.[103]

Werk op afstand

[wysig | wysig bron]

Werk op afstand word deur hulpmiddels soos samewerkingsprogrammatuur, virtuele privaat netwerke, konferensie-oproepe, videotelefonie en VoIP moontlik gemaak, sodat werk van enige plek af verrig kan word, soos van die werker se huis.

Filantropie

[wysig | wysig bron]

Die verspreiding van goedkoop internettoegang in ontwikkelende lande het nuwe moontlikhede vir eweknie-tot-eweknie-liefdadigheid geopen, waar individue klein bedrae tot liefdadigheidsprojekte vir ander individue kan bydra. Werwe soos DonorsChoose en GlobalGiving stel klein skenkers in staat om geld na individuele projekte van hul keuse te kanaliseer. 'n Gewilde variasie op internetgebaseerde filantropie is die gebruik van eweknie-tot-eweknie-lenings vir liefdadigheidsdoeleindes; Kiva het dié gedagte in 2005 gebaan met die eerste webgebaseerde diens wat individuele leningsprofiele vir befondsing gepubliseer het.[104][105]

Programmatuur

[wysig | wysig bron]

Die lae koste en byna oombliklike deel van idees, kennis en vaardighede het samewerking dramaties vergemaklik met die hulp van samewerkingsprogrammatuur waarmee groepe maklik kan vorm, goedkoop kan kommunikeer en idees kan deel. 'n Voorbeeld daarvan is die beweging vir vrye sagteware, wat onder meer Linux, Mozilla Firefox en OpenOffice.org – waaruit LibreOffice later ontstaan het – opgelewer het. Inhoudbestuurstelsels laat samewerkende spanne toe om gelyktydig aan gedeelde dokumentversamelings te werk sonder om mekaar se werk per ongeluk te vernietig. Die Internet maak ook wolkbewerking, virtuele privaat netwerke, afgeleë werkskerms en werk op afstand moontlik.

Sielkunde

[wysig | wysig bron]

Die ontremmingseffek van aanlyn wees beskryf die neiging van baie mense om aanlyn feller of aanstootliker op te tree as wat hulle van aangesig tot aangesig sou doen. 'n Beduidende aantal feministiese vroue was die teiken van verskillende vorme van teistering, van beledigings en haatspraak tot, in uiterste gevalle, dreigemente van verkragting en dood, in reaksie op wat hulle op sosiale media geplaas het. Die maatskappye agter sosiale media is in die verlede gekritiseer omdat hulle nie genoeg gedoen het om slagoffers van aanlynmisbruik by te staan nie.[106]

Kinders loop aanlyn ook gevare soos kuberafknouery en toenaderings deur seksuele roofdiere wat hulle soms as kinders voordoen. Uit naïwiteit plaas hulle soms persoonlike inligting oor hulself aanlyn, wat hulle of hul gesinne in gevaar kan stel as hulle nie daarteen gewaarsku word nie. Baie ouers verkies om internetfiltrering in te stel of hul kinders se aanlynbedrywighede te bewaak in 'n poging om hulle teen pornografie of geweldadige inhoud te beskerm. Die gewildste sosialenetwerkdienste verbied gewoonlik gebruikers onder die ouderdom van 13, maar dié beleid kan omseil word deur 'n rekening met 'n valse geboortedatum te registreer, en 'n beduidende aantal kinders onder 13 sluit by sulke werwe aan. Daar bestaan ook sosialenetwerkdienste vir jonger kinders wat beweer dat hulle beter beskerming bied.[107]

Internetgebruik is met eensaamheid onder gebruikers in verband gebring.[108] Eensame mense is geneig om die Internet as uitlaat vir hul gevoelens te gebruik en hul verhale met ander te deel. Kuberluiheid kan 'n las op 'n onderneming se hulpbronne word wanneer werknemers baie tyd by die werk aan die web bestee,[109] en internetverslawing is oormatige rekenaargebruik wat die daaglikse lewe belemmer. Nicholas Carr meen internetgebruik het ook ander uitwerkings op individue, byvoorbeeld dat dit die vaardigheid om vinnig te lees verbeter maar die diep denke belemmer wat tot ware kreatiwiteit lei.[110]

Sake

[wysig | wysig bron]

Elektroniese sakebedryf omvat sakeprosesse oor die hele waardeketting: aankope, verskaffingsketting-bestuur, bemarking, verkope, kliëntediens en sakeverhoudings. E-handel poog om inkomstestrome by te voeg deur die Internet te gebruik om verhoudings met kliënte en vennote te bou en te versterk. Volgens die International Data Corporation was die omvang van wêreldwye e-handel in 2013 gelyk aan 16 biljoen Amerikaanse dollar wanneer sake-tot-sake- en sake-tot-verbruiker-transaksies gekombineer word; 'n verslag deur Oxford Economics het die totale omvang van die digitale ekonomie op 20,4 biljoen dollar beraam, gelykstaande aan sowat 13,8 % van wêreldwye verkope.[111]

Hoewel daar baie oor die ekonomiese voordele van internetgedrewe handel geskryf is, is daar ook aanduidings dat sommige aspekte van die Internet, soos kaarte en plekbewuste dienste, ekonomiese ongelykheid en die digitale skeiding kan versterk.[112] Elektroniese handel kan verantwoordelik wees vir konsolidasie en die agteruitgang van klein familiewinkels met fisiese perseel, wat weer tot groter inkomste-ongelykheid lei.[113]

'n Verslag van 2013 deur die Institute for Local Self-Reliance het bevind dat kleinhandelaars met fisiese persele 47 mense in diens neem vir elke 10 miljoen dollar se verkope, terwyl Amazon slegs 14 in diens neem. Net so is die kamerhuurondernemer Airbnb met sy 700 werknemers in 2014 op 10 miljard dollar gewaardeer, ongeveer die helfte van Hilton Worldwide, wat 152 000 mense in diens het. Uber het destyds 1 000 voltydse werknemers gehad en is op 18,2 miljard dollar gewaardeer, omtrent dieselfde waardasie as Avis Rent a Car en die Hertz Corporation gesamentlik, wat saam bykans 60 000 mense in diens gehad het.[114]

Advertensies op gewilde webbladsye kan winsgewend wees. Aanlyn advertensies is 'n vorm van bemarking wat die Internet gebruik om promosieboodskappe aan verbruikers te lewer, en dit sluit e-posbemarking, soekenjinbemarking, bemarking op sosiale media, verskeie soorte vertoonadvertensies (waaronder webbanieradvertensies) en mobiele advertensies in. In 2011 het die inkomste uit internetadvertensies in die Verenigde State dié van kabeltelevisie oortref en dié van uitsaaitelevisie byna oortref.[115] Baie algemene praktyke in aanlyn advertensies is omstrede en word toenemend gereguleer.

Politiek

[wysig | wysig bron]
'n Banier in Bangkok tydens die staatsgreep van 2014 in Thailand wat die publiek meedeel dat om iets op sosiale media te "hou" of te deel tot gevangenisstraf kan lei.

Die Internet het nuwe belang as politieke instrument gekry. Howard Dean se presidensiële veldtog van 2004 in die Verenigde State was opvallend vir sy sukses met die insameling van skenkings oor die Internet. Baie politieke groepe gebruik die Internet as 'n nuwe manier om hulle vir hul saak te organiseer, wat tot internetaktivisme gelei het.[116] Werwe vir sosiale media soos Facebook en Twitter het mense gehelp om die Arabiese Lente te organiseer deur aktiviste in staat te stel om betogings te reël, griewe oor te dra en inligting te versprei.[117]

Baie mense verstaan die Internet as 'n uitbreiding van Jürgen Habermas se begrip van die openbare sfeer en merk op hoe netwerkkommunikasietegnologie iets soos 'n wêreldwye burgerlike forum verskaf. Gevalle van polities gemotiveerde internetsensuur is egter inmiddels in baie lande aangeteken, ook in Westerse demokrasieë.[118][119]

E-regering is die gebruik van kommunikasietegnologie soos die Internet om openbare dienste aan burgers en ander persone in 'n land of streek te lewer. Dit bied geleenthede vir meer regstreekse en geriefliker toegang van burgers tot die regering[120] en vir die lewering van dienste deur die regering regstreeks aan burgers.[121]

Godsdiens en terrorisme

[wysig | wysig bron]

Kubersektarisme is 'n nuwe organisasievorm wat, volgens die navorser Patricia Thornton, bestaan uit

hoogs verspreide klein groepies aanhangers wat binne die groter maatskaplike verband grootliks anoniem kan bly en in betreklike geheimhouding werk, terwyl hulle steeds van ver verbind is aan 'n groter netwerk van gelowiges wat 'n stel praktyke en tekste deel, en dikwels 'n gemeenskaplike toewyding aan 'n bepaalde leier. Ondersteuners in die buiteland verskaf befondsing en steun; aanhangers in die land self versprei traktate, neem aan verset deel en deel inligting oor die binnelandse toestand met buitestanders. Gesamentlik bou die lede en aanhangers van sulke sektes lewensvatbare virtuele geloofsgemeenskappe op, ruil hulle persoonlike getuienisse uit en studeer hulle gesamentlik per e-pos, in aanlynkletskamers en op webgebaseerde boodskapborde.

— Patricia M. Thornton[122]

Die Britse regering het in die besonder kommer uitgespreek oor die vooruitsig dat jong Britse Moslems deur materiaal op die Internet in Islamitiese ekstremisme geïndoktrineer word, oorreed word om by terreurgroepe soos die sogenaamde "Islamitiese Staat" aan te sluit, en dan moontlik terreurdade pleeg wanneer hulle ná gevegte in Sirië of Irak na Brittanje terugkeer.

Die digitale skeiding

[wysig | wysig bron]

Die verskil tussen dié wat toegang tot die Internet het en dié wat nie het nie, word die digitale skeiding genoem. Dit hang saam met inkomste, opvoeding, geslag en die verskil tussen stad en platteland, en dit is die grootste in die minsontwikkelde lande.[30] Een omstrede oplossing is nultarifering, waar internetdiensverskaffers gebruikers gratis toegang tot bepaalde inhoud of toepassings gee; kritici voer aan dat dit die Internet fragmenteer en juis die armste gebruikers tot 'n klein deel daarvan beperk.[123]

Werkverrigting en onderbrekings

[wysig | wysig bron]

Omdat die Internet 'n heterogene netwerk is, wissel sy fisiese eienskappe – waaronder die dataoordragsnelhede van verbindings – baie wyd, en dit toon opkomende verskynsels wat van sy grootskaalse ordening afhang.[124] Die volume internetverkeer is moeilik om te meet omdat daar geen enkele meetpunt in die veelvlakkige, niehiërargiese topologie bestaan nie: verkeersdata kan uit die gesamentlike volume by die saamlêpunte van die vlak 1-verskaffers beraam word, maar verkeer wat binne groot verskaffernetwerke bly, word nie noodwendig getel nie.[1]

'n Internetonderbreking kan deur plaaslike seinonderbrekings veroorsaak word, maar die ontwrigting van onderseese kommunikasiekabels kan groot gebiede raak, soos met die kabelbreuke van 2008. Minder ontwikkelde lande is kwesbaarder omdat hulle oor min verbindings met groot kapasiteit beskik. Kabels op land is eweneens kwesbaar: in 2011 het 'n vrou wat na skrootmetaal gegrawe het, byna die hele Armenië se verbinding afgesny.[125] Onderbrekings wat feitlik hele lande raak, kan ook deur regerings as 'n vorm van sensuur bewerkstellig word: in 2011 was sowat 93 % van Egipte se netwerke sonder toegang in 'n poging om die mobilisering vir antiregeringsbetogings te stuit.[126][127]

Energiegebruik

[wysig | wysig bron]

Skattings van die Internet se elektrisiteitsgebruik verskil sterk van mekaar. 'n Eweknie-beoordeelde artikel van 2014 het bevind dat aansprake in die literatuur van die voorafgaande dekade met 'n faktor van 20 000 verskil het, van 0,0064 tot 136 kilowatt-uur per gigagreep wat oorgedra word. Die navorsers het dié verskille hoofsaaklik toegeskryf aan die verwysingsjaar – dus of doeltreffendheidswinste oor tyd in ag geneem is – en aan die vraag of eindtoestelle soos persoonlike rekenaars en bedieners by die ontleding ingesluit is.[128]

Akademiese navorsers het die algehele energiegebruik van die Internet in 2011 op tussen 170 en 307 gigawatt beraam, minder as twee persent van die energie wat die mensdom gebruik. Dié skatting het die energie ingesluit wat nodig is om die geraamde 750 miljoen skootrekenaars, 'n miljard slimfone en 100 miljoen bedieners wêreldwyd te bou, te bedryf en gereeld te vervang, sowel as die energie wat roeteerders, seltorings, optiese skakelaars, Wi-Fi-senders en wolkbergingstoestelle gebruik wanneer hulle verkeer oordra.[129][130]

Volgens 'n studie wat in 2018 deur The Shift Project – 'n Franse dinkskrum wat deur korporatiewe borge befonds word – gepubliseer is en nie eweknie-beoordeel is nie, kan byna 4 % van die wêreld se koolstofdioksieduitlate aan wêreldwye dataoordrag en die nodige infrastruktuur toegeskryf word.[131] Die studie het ook gesê dat aanlyn stroomvideo alleen 60 % van dié dataoordrag uitmaak en dus tot meer as 300 miljoen ton koolstofdioksieduitlate per jaar bydra, en dit het vir nuwe regulasies van "digitale soberheid" gepleit wat die gebruik en grootte van videolêers sou beperk.[132]

Die internet in Suid-Afrika

[wysig | wysig bron]

Suid-Afrika was een van die eerste lande in Afrika met volwaardige internetverbinding. Ná vroeëre pogings met die akademiese netwerk UNINET is die eerste TCP/IP-verbinding op 12 November 1991 uit die rekenaarsentrum van die Rhodes-universiteit in Grahamstad tot stand gebring, toe 'n datapakkie oor 'n gehuurde lyn van Telkom en die Amerikaanse maatskappy Sprint na Randy Bush in Portland, Oregon, gestuur is. Mike Lawrie het die Rhodes-span gelei, met Alan Barrett van die Universiteit van Natal en Chris Pinkham van die Universiteit van Kaapstad wat ook meegewerk het.[133]

Lawrie het die .za-domeinnaamruimte daarna in 'n persoonlike hoedanigheid beheer totdat die .za-domeinnaamowerheid ZADNA ingevolge die Wet op Elektroniese Kommunikasie en Transaksies van 2002 as die amptelike beheerliggaam aangewys is.[133]

Die koste en spoed van internettoegang in Suid-Afrika is lank deur die beperkte internasionale bandwydte gekortwiek, wat aanvanklik van die SAT-2- en later die SAT-3-onderseekabels afgehang het. Die aankoms van die Seacom-kabel aan die ooskus in 2009, gevolg deur EASSy en die Wes-Afrikaanse WACS-kabel, het die beskikbare bandwydte vermeerder en pryse skerp laat daal. Latere kabels soos Equiano en 2Africa het die kapasiteit verder verhoog.[133]

Sien ook

[wysig | wysig bron]

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 (en) "Internet". Encyclopædia Britannica. 
  2. ↑ (en) "A Flaw in the Design". The Washington Post. 30 Mei 2015. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 November 2020. Besoek op 24 Augustus 2026.
  3. ↑ (en) Yates, David M. (1997). Turing's Legacy: A History of Computing at the National Physical Laboratory 1945–1995. National Museum of Science and Industry. pp. 132–134. ISBN 978-0-901805-94-2.
  4. 1 2 3 4 5 6 (en) Leiner, Barry M.; Cerf, Vinton G.; Clark, David D.; Kahn, Robert E. (2009). "A brief history of the internet". ACM SIGCOMM Computer Communication Review. 39 (5): 22–31. doi:10.1145/1629607.1629613.
  5. 1 2 3 4 (en) Abbate, Janet (1999). Inventing the Internet. Cambridge, Massachusetts: MIT Press. ISBN 978-0-262-51115-5.
  6. ↑ (en) Strickland, Jonathan (3 Maart 2008). "How Stuff Works: Who owns the Internet?". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 Junie 2014. Besoek op 24 Augustus 2026.
  7. ↑ (en) "World Wide Web Timeline". Pew Research Center. 11 Maart 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Julie 2015. Besoek op 24 Augustus 2026.
  8. ↑ (en) "internetted". Oxford English Dictionary. Oxford University Press. 
  9. ↑ (en) "United States Army Field Manual FM 24-6 Radio Operator's Manual Army Ground Forces June 1945". United States War Department. 18 September 2023. Besoek op 24 Augustus 2026.
  10. ↑ (en) Cerf, Vint; Dalal, Yogen; Sunshine, Carl (Desember 1974). Specification of Internet Transmission Control Protocol (Report). Internet Engineering Task Force. RFC 675. https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc675.
  11. 1 2 (en) Cerf, Vinton; Kahn, Robert (1974). "A Protocol for Packet Network Intercommunication" (PDF). IEEE Transactions on Communications. 22 (5): 637–648. doi:10.1109/TCOM.1974.1092259. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 13 September 2006.
  12. 1 2 3 (en) Corbett, Philip B. (1 Junie 2016). "It's Official: The 'Internet' Is Over". The New York Times. ISSN 0362-4331. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Oktober 2020. Besoek op 24 Augustus 2026.
  13. ↑ (en) Herring, Susan C. (19 Oktober 2015). "Should You Be Capitalizing the Word 'Internet'?". Wired. ISSN 1059-1028. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 31 Oktober 2020. Besoek op 24 Augustus 2026.
  14. ↑ (en) Coren, Michael J. (2 Junie 2016). "One of the internet's inventors thinks it should still be capitalized". Quartz. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 September 2020. Besoek op 24 Augustus 2026.
  15. ↑ (en) Waldrop, Mitch (2015). "DARPA and the Internet Revolution" (PDF). darpa.mil. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 10 Oktober 2015. Besoek op 24 Augustus 2026.
  16. ↑ (en) Corbató, F. J. (1963). The Compatible Time-Sharing System: A Programmer's Guide (PDF). MIT Press. ISBN 978-0-262-03008-3.
  17. ↑ (en) Lee, J.A.N. (1992). "Claims to the term 'time-sharing'". IEEE Annals of the History of Computing. 14 (1): 16–54. doi:10.1109/85.145316.
  18. ↑ (en) Hauben, Michael; Hauben, Ronda (1997). "5. The Vision of Interactive Computing and the Future". Netizens: On the History and Impact of Usenet and the Internet (PDF). Wiley. ISBN 978-0-8186-7706-9. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 3 Januarie 2021. Besoek op 24 Augustus 2026.
  19. ↑ (en) "Inductee Details – Paul Baran". National Inventors Hall of Fame. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 September 2017. Besoek op 24 Augustus 2026.
  20. ↑ (en) Pelkey, James L.; Russell, Andrew L.; Robbins, Loring G. (2022). Circuits, Packets, and Protocols: Entrepreneurs and Computer Communications, 1968–1988. Morgan & Claypool. p. 4. ISBN 978-1-4503-9729-2.
  21. ↑ (en) Gromov, Gregory (1995). "Roads and Crossroads of Internet History". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Januarie 2016. Besoek op 24 Augustus 2026.
  22. ↑ (en) Hafner, Katie (1998). Where Wizards Stay Up Late: The Origins of the Internet. Simon & Schuster. ISBN 978-0-684-83267-8.
  23. ↑ (en) Townsend, Anthony M. (Februarie 2001). "The Internet and the Rise of the New Network Cities, 1969–1999". Environment and Planning B: Planning and Design. 28 (1): 39–58. doi:10.1068/b2688.
  24. ↑ (en) Kim, Byung-Keun (2005). Internationalising the Internet: The Co-evolution of Influence and Technology. Edward Elgar. pp. 51–55. ISBN 978-1-84542-675-0.
  25. ↑ (en) Kirstein, P. T. (1999). "Early experiences with the Arpanet and Internet in the United Kingdom". IEEE Annals of the History of Computing. 21 (1): 38–44. doi:10.1109/85.759368.
  26. ↑ (en) Leiner, Barry M. "Brief History of the Internet: The Initial Internetting Concepts". Internet Society. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 April 2016. Besoek op 24 Augustus 2026.
  27. ↑ (en) "The internet's fifth man". The Economist. 30 November 2013. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 April 2020. Besoek op 24 Augustus 2026.
  28. ↑ (en) Schatt, Stan (1991). Linking LANs: A Micro Manager's Guide. McGraw-Hill. p. 200. ISBN 0-8306-3755-9.
  29. ↑ (en) Internasionale Telekommunikasie-unie (2025). Measuring digital development: Facts and Figures 2025 (Report). Genève: ITU. https://www.itu.int/itu-d/reports/statistics/facts-figures-2025/.
  30. 1 2 3 (en) World Trends in Freedom of Expression and Media Development: Global Report 2017/2018 (PDF). Unesco. 2018. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 20 September 2018. Besoek op 24 Augustus 2026.
  31. ↑ (en) "World Telecommunication/ICT Indicators Database". Internasionale Telekommunikasie-unie. 2017. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 April 2019. Besoek op 24 Augustus 2026.
  32. ↑ (en) "The Mobile Economy 2019". GSMA. 11 Maart 2019. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Maart 2019. Besoek op 24 Augustus 2026.
  33. ↑ (en) Hoffman, Paul; Harris, Susan (September 2006). The Tao of IETF: A Novice's Guide to the Internet Engineering Task Force (Report). Internet Engineering Task Force. RFC 4677. https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4677.
  34. ↑ (en) "IETF Home Page". IETF. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 Junie 2009. Besoek op 24 Augustus 2026.
  35. ↑ (en) Klein, Hans (2004). "ICANN and Non-Territorial Sovereignty: Government Without the Nation State". Internet and Public Policy Project. Georgia Institute of Technology. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Mei 2013. Besoek op 24 Augustus 2026.
  36. ↑ (en) Packard, Ashley (2010). Digital Media Law. Wiley-Blackwell. p. 65. ISBN 978-1-4051-8169-3.
  37. ↑ (en) Mueller, Milton L. (2010). Networks and States: The Global Politics of Internet Governance. MIT Press. p. 61. ISBN 978-0-262-01459-5.
  38. ↑ (en) "ICG Applauds Transfer of IANA Stewardship". IANA Stewardship Transition Coordination Group. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Julie 2017. Besoek op 24 Augustus 2026.
  39. ↑ (en) "Internet Society (ISOC) All About The Internet: History of the Internet". Internet Society. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 November 2011. Besoek op 24 Augustus 2026.
  40. ↑ (en) "At UN information summit, agreement reached on Internet management". UN News. 16 November 2005. Besoek op 24 Augustus 2026.
  41. ↑ (en) Swinhoe, Dan (6 Oktober 2023). "The rise and rebirth of carrier hotels". Data Center Dynamics. Besoek op 24 Augustus 2026.
  42. ↑ (en) Dave Bullock (3 April 2008). "A Lesson in Internet Anatomy: The World's Densest Meet-Me Room". Wired. Besoek op 24 Augustus 2026.
  43. ↑ (en) Ars Staff (26 Mei 2016). "How the Internet works: Submarine fiber, brains in jars, and coaxial cables". Ars Technica. Besoek op 24 Augustus 2026.
  44. ↑ (en) Paul Mockapetris, ed (November 1987). Domain Names – Concepts and Facilities (Report). Internet Engineering Task Force. RFC 1034. https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1034.
  45. ↑ (en) Jon Postel, ed (September 1981). Internet Protocol (Report). Internet Engineering Task Force. RFC 791. https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc791.
  46. ↑ (en) Huston, Geoff. "IPv4 Address Report". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 April 2009. Besoek op 24 Augustus 2026.
  47. ↑ (en) Deering, Stephen; Hinden, Robert (Desember 1998). Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification (Report). Network Working Group. RFC 2460. https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2460.
  48. ↑ (en) Deering, Stephen; Hinden, Robert (Julie 2017). Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification (Report). Internet Engineering Task Force. RFC 8200. https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8200.
  49. ↑ (en) "Notice of Internet Protocol version 4 (IPv4) Address Depletion" (PDF). ARIN. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 7 Januarie 2010. Besoek op 24 Augustus 2026.
  50. ↑ (en) Punithavathani, D. Shalini; Radley, Sheryl (2014). "Performance analysis for wireless networks: an analytical approach by multifarious Sym Teredo". The Scientific World Journal. 2014. doi:10.1155/2014/304914. PMC 4260372. PMID 25506611.
  51. ↑ (en) Mogul, Jeffrey; Postel, Jon (Augustus 1985). Internet Standard Subnetting Procedure (Report). Internet Engineering Task Force. RFC 950. https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc950.
  52. ↑ (en) Fisher, Tim. "How to Find Your Default Gateway IP Address". Lifewire. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 Februarie 2019. Besoek op 24 Augustus 2026.
  53. ↑ (en) Pasternak, Sean B. (7 Maart 2006). "Toronto Hydro to Install Wireless Network in Downtown Toronto". Bloomberg. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 April 2006. Besoek op 24 Augustus 2026.
  54. ↑ Internet World Stats, besoek op 31 Maart 2008
  55. ↑ (en) "Top Ten Internet Languages". Internet World Stats, Miniwatts Marketing Group. 18 Maart 2012. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 April 2012. Besoek op 24 Augustus 2026.
  56. 1 2 (en) "The Difference Between the Internet and the World Wide Web". Webopedia. QuinStreet. 24 Junie 2010. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Mei 2014. Besoek op 24 Augustus 2026.
  57. ↑ (en) Brown, Ron (26 Oktober 1972). "Fax invades the mail market". New Scientist. 56 (817): 218–221.
  58. ↑ (en) Luckett, Herbert P. (Maart 1973). "What's News: Electronic-mail delivery gets started". Popular Science. 202 (3): 85.
  59. ↑ (en) Booth, C. (2010). "Chapter 2: IP Phones, Software VoIP, and Integrated and Mobile VoIP". Library Technology Reports. 46 (5): 11–19.
  60. ↑ (en) "Understanding Digital Signatures". Cybersecurity and Infrastructure Security Agency. 2021. Besoek op 24 Augustus 2026.
  61. ↑ (en) Gralla, Preston (2007). How the Internet Works. Indianapolis: Que. ISBN 978-0-7897-2132-7.
  62. ↑ (en) Andriole, Steve (14 Januarie 2020). "Cyberwarfare Will Explode In 2020 (Because It's Cheap, Easy And Effective)". Forbes. Besoek op 24 Augustus 2026.
  63. ↑ (en) Razak, Mohd Faizal Ab; Anuar, Nor Badrul; Salleh, Rosli; Firdaus, Ahmad (November 2016). "The rise of 'malware': Bibliometric analysis of malware study". Journal of Network and Computer Applications. 75: 58–76. doi:10.1016/j.jnca.2016.08.022.
  64. ↑ (en) Xiao, Fei; Sun, Yi; Du, Donggao; Li, Xuelei; Luo, Min (21 Maart 2020). "A Novel Malware Classification Method Based on Crucial Behavior". Mathematical Problems in Engineering. 2020: 1–12. doi:10.1155/2020/6804290.
  65. ↑ (en) Morgan, Steve (13 November 2020). "Cybercrime To Cost The World $10.5 Trillion Annually By 2025". Cybercrime Magazine. Cybersecurity Ventures. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Maart 2022. Besoek op 24 Augustus 2026.
  66. ↑ (en) Eder-Neuhauser, Peter; Zseby, Tanja; Fabini, Joachim (Junie 2019). "Malware propagation in smart grid networks: metrics, simulation and comparison of three malware types". Journal of Computer Virology and Hacking Techniques. 15 (2): 109–125. doi:10.1007/s11416-018-0325-y.
  67. ↑ (en) Spring, Tom (12 Junie 2023). "Obfuscation tool 'BatCloak' can evade 80% of AV engines". SC Media. Besoek op 24 Augustus 2026.
  68. ↑ (en) Diffie, Whitfield; Landau, Susan (Augustus 2008). "Internet Eavesdropping: A Brave New World of Wiretapping". Scientific American. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 November 2008. Besoek op 24 Augustus 2026.
  69. ↑ (en) "CALEA: The Perils of Wiretapping the Internet". Electronic Frontier Foundation. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 16 Maart 2009. Besoek op 24 Augustus 2026.
  70. ↑ (en) "American Council on Education v. FCC, United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit" (PDF). 9 Junie 2006. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 7 September 2012. Besoek op 24 Augustus 2026.
  71. ↑ (en) Hill, Michael (11 Oktober 2004). "Government funds chat room surveillance research". USA Today. Associated Press. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2010. Besoek op 24 Augustus 2026.
  72. ↑ (en) McCullagh, Declan (30 Januarie 2007). "FBI turns to broad new wiretap method". ZDNet News. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 April 2010. Besoek op 24 Augustus 2026.
  73. ↑ (en) "First round in Internet war goes to Iranian intelligence". Debkafile. 28 Junie 2009. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Desember 2013. Besoek op 24 Augustus 2026.
  74. ↑ (en) Deibert, Ronald J.; Palfrey, John G.; Rohozinski, Rafal; Zittrain, Jonathan (2010). Access Controlled: The Shaping of Power, Rights, and Rule in Cyberspace. MIT Press. ISBN 978-0-262-51435-4.
  75. ↑ (en) "Finland censors anti-censorship site". The Register. 18 Februarie 2008. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Februarie 2008. Besoek op 24 Augustus 2026.
  76. ↑ (en) "Internet users graphs". Internasionale Telekommunikasie-unie. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Mei 2020. Besoek op 24 Augustus 2026.
  77. ↑ (en) Steve Dent (25 November 2014). "There are now 3 billion Internet users, mostly in rich countries". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 November 2014. Besoek op 24 Augustus 2026.
  78. ↑ (en) "Google Earth demonstrates how technology benefits RI's civil society, govt". Antara News. 26 Mei 2011. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Oktober 2012. Besoek op 24 Augustus 2026.
  79. ↑ World Internet Usage Statistics News and Population Stats Geargiveer 23 Junie 2011 op Wayback Machine, besoek op 30 Junie 2008
  80. ↑ (en) "Statistical Report on Internet Development in China" (PDF). China Internet Network Information Centre. Januarie 2018. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 12 April 2019. Besoek op 24 Augustus 2026.
  81. ↑ (en) "World Internet Users Statistics and 2019 World Population Stats". internetworldstats.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 November 2017. Besoek op 24 Augustus 2026.
  82. ↑ (en) "World Internet Usage Statistics News and Population Stats". Internet World Stats. 30 Junie 2023. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 Maart 2017. Besoek op 24 Augustus 2026.
  83. ↑ (en) "Percentage of Individuals using the Internet 2000–2012". Genève: Internasionale Telekommunikasie-unie. Junie 2013. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Februarie 2014. Besoek op 24 Augustus 2026.
  84. ↑ (en) Seese, Michael (2009). Scrappy Information Security. Happy About. p. 130. ISBN 978-1-60005-132-6.
  85. ↑ (en) Hauben, Michael (5 Junie 1996). "The Net and Netizens". Columbia-universiteit. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Junie 2011. Besoek op 24 Augustus 2026.
  86. ↑ (en) Leiner, Barry M.; Cerf, Vinton G.; Clark, David D.; et al. (10 Desember 2003). "A Brief History of the Internet". Internet Society. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Junie 2007. Besoek op 24 Augustus 2026.
  87. ↑ (en) Mossberger, Karen; Tolbert, Caroline J.; McNeal, Ramona S. (2007). Digital Citizenship: The Internet, Society and Participation. MIT Press.
  88. ↑ (en) Reips, Ulf-Dietrich (2008). "How Internet-mediated research changes science". Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 268–294. ISBN 978-0-521-69464-3.
  89. ↑ (en) Jemielniak, Dariusz; Przegalinska, Aleksandra (2020). Collaborative Society. MIT Press. p. 111. ISBN 978-0-262-35645-9.
  90. ↑ (en) Wanderley, Marcelo M.; Birnbaum, David; Malloch, Joseph (2006). New Interfaces for Musical Expression. IRCAM – Centre Pompidou. p. 180. ISBN 978-2-84426-314-8.
  91. ↑ (en) Lombardo, Nancy T.; Mower, Allyson; McFarland, Mary M. (2 Junie 2008). "Putting Wikis to Work in Libraries". Medical Reference Services Quarterly. 27 (2): 129–145. doi:10.1080/02763860802114223. PMID 18844087.
  92. ↑ (en) Noveck, Beth Simone (2007). "Wikipedia and the Future of Legal Education". Journal of Legal Education. 57 (1): 3–9. JSTOR 42894005.
  93. ↑ (en) "WikiStats by S23". S23Wiki. 3 April 2008. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 Augustus 2014. Besoek op 24 Augustus 2026.
  94. ↑ (en) "Alexa Web Search – Top 500". Alexa Internet. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Maart 2015. Besoek op 24 Augustus 2026.
  95. ↑ (in Russies) "Communication in our life". StudFiles. Besoek op 24 Augustus 2026.
  96. ↑ (en) Spohn, Dave (15 Desember 2009). "Top Online Game Trends of the Decade". About.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 September 2011. Besoek op 24 Augustus 2026.
  97. ↑ (en) Spohn, Dave (2 Junie 2011). "Internet Game Timeline: 1963–2004". About.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 April 2006. Besoek op 24 Augustus 2026.
  98. ↑ (en) Bajarin, Tim (26 November 2024). "The Future Of Media: Streaming Dominates". Forbes. Besoek op 24 Augustus 2026.
  99. ↑ (en) "Press". YouTube. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 November 2017. Besoek op 24 Augustus 2026.
  100. ↑ (en) "YouTube now defaults to HTML5". YouTube Engineering and Developers Blog. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 September 2018. Besoek op 24 Augustus 2026.
  101. ↑ (en) Patwa, Nitish (23 Januarie 2026). "Vimeo's Massive Layoffs Are a Sign of Something Much Darker for the Internet". Slate. Besoek op 24 Augustus 2026.
  102. ↑ (en) Goldman, Russell (22 Januarie 2008). "Do It Yourself! Amateur Porn Stars Make Bank". ABC News. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 30 Desember 2011. Besoek op 24 Augustus 2026.
  103. ↑ (en) Wright, Paul J.; Tokunaga, Robert; Herbenick, Debby (24 Julie 2023). "But Do Porn Sites Get More Traffic than TikTok, OpenAI, and Zoom?". The Journal of Sex Research. 60 (6): 763–767. doi:10.1080/00224499.2023.2220690. PMID 37273178.
  104. ↑ (en) Roodman, David (2 Oktober 2009). "Kiva Is Not Quite What It Seems". Center for Global Development. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 Februarie 2010. Besoek op 24 Augustus 2026.
  105. ↑ (en) Strom, Stephanie (9 November 2009). "Confusion on Where Money Lent via Kiva Goes". The New York Times. p. 6. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Januarie 2017. Besoek op 24 Augustus 2026.
  106. ↑ (en) Moore, Keith (27 Julie 2013). "Twitter 'report abuse' button calls after rape threats". BBC News. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 September 2014. Besoek op 24 Augustus 2026.
  107. ↑ (en) Kessler, Sarah (11 Oktober 2010). "5 Fun and Safe Social Networks for Children". Mashable. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Desember 2014. Besoek op 24 Augustus 2026.
  108. ↑ (en) Carole Hughes. "The Relationship Between Internet Use and Loneliness Among College Students". Boston College. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 November 2015. Besoek op 24 Augustus 2026.
  109. ↑ (en) "Net abuse hits small city firms". The Scotsman. Edinburgh. 11 September 2003. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Oktober 2012. Besoek op 24 Augustus 2026.
  110. ↑ (en) Carr, Nicholas G. (2010). The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains. W.W. Norton. p. 276. ISBN 978-0-393-07222-8.
  111. ↑ (en) "The New Digital Economy: How it will transform business" (PDF). Oxford Economics. 2 Julie 2011. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 6 Julie 2014. Besoek op 24 Augustus 2026.
  112. ↑ (en) Emily Badger (6 Februarie 2013). "How the Internet Reinforces Inequality in the Real World". The Atlantic. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Februarie 2013. Besoek op 24 Augustus 2026.
  113. ↑ (en) "E-commerce will make the shopping mall a retail wasteland". ZDNet. 17 Januarie 2013. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 Februarie 2013. Besoek op 24 Augustus 2026.
  114. ↑ (en) Harris, Michael (2 Januarie 2015). "Book review: 'The Internet Is Not the Answer' by Andrew Keen". The Washington Post. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Januarie 2015. Besoek op 24 Augustus 2026.
  115. ↑ (en) "IAB Internet Advertising Revenue Report: 2012 Full Year Results" (PDF). PricewaterhouseCoopers, Internet Advertising Bureau. April 2013. p. 19. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 4 Oktober 2014. Besoek op 24 Augustus 2026.
  116. ↑ (en) "The Arab Uprising's Cascading Effects". Miller-McCune. 23 Februarie 2011. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Februarie 2011. Besoek op 24 Augustus 2026.
  117. ↑ (en) Kirkpatrick, David D. (9 Februarie 2011). "Wired and Shrewd, Young Egyptians Guide Revolt". The New York Times. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Januarie 2017. Besoek op 24 Augustus 2026.
  118. ↑ (en) Deibert, Ronald; Palfrey, John; Rohozinski, Rafal; Zittrain, Jonathan (2008). Access Denied: The Practice and Policy of Global Internet Filtering. MIT Press. ISBN 978-0-262-29072-2.
  119. ↑ (en) Diamond, Larry; Plattner, Marc F. (2012). Liberation Technology: Social Media and the Struggle for Democracy. JHU Press. ISBN 978-1-4214-0568-1.
  120. ↑ (en) Manoharan, Aroon P.; Melitski, James; Holzer, Marc (20 Januarie 2022). "Digital Governance: An Assessment of Performance and Best Practices". Public Organization Review. 23 (1): 265–283. doi:10.1007/s11115-021-00584-8. PMC 8769785.
  121. ↑ (en) Caves, R. W. (2004). Encyclopedia of the City. Routledge. p. 180.
  122. ↑ (en) Thornton, Patricia M. (2003). "The New Cybersects: Resistance and Repression in the Reform Era". In Perry, Elizabeth; Selden, Mark (reds.). Chinese Society: Change, Conflict and Resistance (2 uitg.). Londen en New York: Routledge. pp. 149–150. ISBN 978-0-415-56074-0.
  123. ↑ (en) Bates, Samantha; Bavitz, Christopher; Hessekiel, Kira (5 Oktober 2017). "Zero Rating & Internet Adoption". cyber.harvard.edu. Berkman Klein Center for Internet & Society. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 Desember 2017. Besoek op 24 Augustus 2026.
  124. ↑ (en) Albert, Réka; Jeong, Hawoong; Barabási, Albert-László (September 1999). "Diameter of the World-Wide Web". Nature. 401 (6749): 130–131. doi:10.1038/43601.
  125. ↑ (en) "Georgian woman cuts off web access to whole of Armenia". The Guardian. 6 April 2011. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 Augustus 2013. Besoek op 24 Augustus 2026.
  126. ↑ (en) Cowie, James. "Egypt Leaves the Internet". Renesys. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Januarie 2011. Besoek op 24 Augustus 2026.
  127. ↑ (en) "Egypt severs internet connection amid growing unrest". BBC News. 28 Januarie 2011. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Januarie 2012. Besoek op 24 Augustus 2026.
  128. ↑ (en) Coroamă, Vlad C.; Hilty, Lorenz M. (2014). "Assessing Internet energy intensity: A review of methods and results". Environmental Impact Assessment Review. 45: 63–68. doi:10.1016/j.eiar.2013.12.004.
  129. ↑ (en) Giles, Jim (26 Oktober 2011). "Internet responsible for 2 per cent of global energy usage". New Scientist. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Oktober 2014. Besoek op 24 Augustus 2026.
  130. ↑ (en) Raghavan, Barath; Ma, Justin (2011). "The energy and emergy of the internet". Proceedings of the 10th ACM Workshop on Hot Topics in Networks. pp. 1–6. doi:10.1145/2070562.2070571. ISBN 978-1-4503-1059-8.
  131. ↑ (en) Cwienk, Jeannette (11 Julie 2019). "Is Netflix bad for the environment? How streaming video contributes to climate change". Deutsche Welle. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Julie 2019. Besoek op 24 Augustus 2026.
  132. ↑ (en) "Climate Crisis: The Unsustainable Use of Online Video". The Shift Project. 10 Julie 2019. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Julie 2019. Besoek op 24 Augustus 2026.
  133. 1 2 3 (en) "The incredible story of how the internet came to South Africa". TechCentral. Besoek op 24 Augustus 2026.

Eksterne skakels

[wysig | wysig bron]
Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel en:Internet
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Internet&oldid=2963142"