رشتشتات
رشتشتات (آلمانی: [ˈʁɛçt͡sˌʃtaːt]) بهمعنای «دولت قانونمدار» یا «حاکمیت قانون»، مفهومی بنیادین در اندیشه حقوقی قاره اروپا است که از حقوق آلمان سرچشمه گرفته. این اصل بیان میکند که همه، از جمله دولت، تابع قانون هستند. در چنین نظامی، قدرت حکومت محدود شده تا از اعمال خودسرانه جلوگیری شود و حقوق شهروندان تضمین گردد.
رشتشتات با مفهوم «قانونگرایی» در سنت آنگلوساکسون شباهت دارد، اما تأکید بیشتری بر عدالت اخلاقی، عقلانیت، حقوق طبیعی و انصاف دارد. این مفهوم در برابر دولتهای خودکامه (Obrigkeitsstaat)، دولتهای فاقد قانون (Nichtrechtsstaat)، و دولتهای ناعادل (Unrechtsstaat) قرار میگیرد.
ایدههای ایمانوئل کانت، فیلسوف آلمانی، پایهگذار نظریه دولت قانونمدار محسوب میشوند. او دولت آرمانی را «جمهوری» میدانست که بر اساس قانون اساسی مکتوب، صلح پایدار، و حکومت اخلاقی بنا شده باشد. کانت معتقد بود که قانون باید از اصول عقلانی و اخلاقی سرچشمه گیرد.
اصطلاح Rechtsstaat نخستینبار توسط کارل تئودور وِلکِر در سال ۱۸۱۳ مطرح شد و بعدها توسط رابرت فون مول در آثارش رایج شد. اصول کلیدی این مفهوم عبارتاند از: برتری قانون اساسی، تفکیک قوا، شفافیت اقدامات دولتی، حق اعتراض و بررسی قضایی، تناسب در اقدامات دولتی، و حمایت از حقوق مکتسبه.
در قرن نوزدهم، روسیه با الهام از سنت حقوقی آلمان، مفهوم «دولت قانونی» (Правовое государство) را پذیرفت. این اصل در قانون اساسی روسیه و اوکراین نیز آمده است. اقتصاد قانون اساسی، که توسط جیمز بوکانن توسعه یافت، نقش مهمی در تحقق دولت قانونمدار دارد؛ بهویژه از طریق شفافیت بودجه، عدالت مالی، و دسترسی مؤثر جامعه مدنی به نظام قضایی.
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- Gerd Roellecke (15 June 2009). "War die DDR ein Unrechtsstaat?". FAZ.net. Retrieved 2 July 2009.
- Hayek, Friedrich (1960). The Constitution of Liberty. London: Routledge & Kegan Paul. p. 482.
