Sea
| Subclass of | water area, marine water body, saline water body  |
|---|---|
| Produced sound | Q110068397 |
| Has list | list of seas |
| Category for the view from the item | Category:Views from sea |
| Category for the view of the item | Category:Views of seas |
Kǝmaduwudǝ shima nji mandabe kurawo. Kǝmaduwu taganasbe mbeji kuru kǝmaduwu mbeji. Shi kǝmaduwudǝ shima kǝmoduwuwo, shima nji kǝmaduwube kǝlanza kǝllatawo kuru shidǝwo nasha Dunyabe sammaso sǝmbǝliwunadǝ. Kuluwuwa taganasbedə sandima kuluwuwa cidiyabewo, nasha kən indimi kuluwuwa oceanicbe (misallo kuluwu Mediterraneanbe), au njiwa kura-kura laa, cidiro karənga.
Nəmkəluwu njibedə zauro gade-gade, nasha cidiben cidiyazəna kuru ci kəmaduwu kurakuraben kuru cidiya kəmaduwuben samizəna; sonyayi, nəmngəwu manda yizənadə suro kəmaduwuben gana gadejin. Shi awo cibbu suro nji kuluwuben yirtinmadə shima sodium chloridewo. Njidə suronzən manda magnesiumbe-a, calciumbe-a, potassiumbe-a, mercurybe-a mbeji, awowa gadeso mbeji, laadə ganaro. Awowa alakkata jili kada suronzan bacteria-a, protists-a, algae-a, kəskaso, fungi-a, kuru dabbaa-adə na kənəngatə suro kuluwube gade-gaden kuru ecosystems suro kuluwuben dasayin. Sandi anyi datəgəram lan cidi kəngalbe-a ci kəmaduwube-a lan səta cidi amusube-a, nasha abyssalbe sələm-a, kuru latitudelan nji amusu cidiya polar ice capsben səta nji kawudo coral reefsbe nasha tropicalbedəro saadəna. Kambo organismsbe kurakura suro kuluwuben fəlangzana kuru kənəngadə nadən badizana.
Shi kǝmoduwudǝ shima kǝndaram dunyabega kalkalzǝyin kuru faidanzǝ faidaa suro nji-a, carbon-a, kuru nitrogen-aben mbeji. Sami njibedə sami-a letayin, awowa alama awoa sənana-a kawudo-a, kuru kawudo-a faljin. Surface currentsdə shima kawudo njibewo shidəwo samibe kawudonzəa kuru kasamnzəbe sami njibedən sutuluwinna, shidəwo kasam kasamye sutuluwinma, shidəwo njidəga hangallin lejin amma kalkalro kokortinmadə, futu shi kəmaduwudəbe kawudo kəmaduwube cidiyazənadəga suwudin. Kawudo kəmaduwube cidiyazənadə, shiga global conveyor belt lan notənadə, nji amusu gozə karəngə polesben səta kəmaduwu ndasosoro lejin kuru taidazə yanawu dunyabedəga faljin. Tidesdə, shima kambowo soro indiro suro yimlan citə-a fulutə-a nəmngəwu kuluwubedə, awo shiga suwudində shima Dunyabe kokortənzəa kuru duno kəmballe-a kuru, ganalaaro, Kawusube-a. Tides də zauro ngəwu suro bays au estuaries yen. Shi cidi gǝrǝmtǝ suro njiyedǝ shido tectonic plate cidiya kǝmaduwuben sǝdinmadǝ raksǝ tsunami banna suwudin, kuru volcano-a, cidi kura-kura-a, au meteorites kura-kura-a lejin.
Kǝmaduwu so dǝ awo faida’a ro walzǝna suro gargam-a ada-a yen. Adamganasoye kəmaduwudəga faidatə-a kəratə-adə zaman kureben ruwotəna kuru kawu gargamro shaida təna, amma kəra ilmu kimiyabe zamanbedə shiro oceanography gultin kuru na kəmaduwubedə doka kəmaduwubedə shima shiga sunotin, kuru admiralty lawdə shima futu amsobe letəgəramnza suro kəmaduwuben sunotinmawo. Kǝmaduwudǝ amsoro kǝmbu kada suwudin, ngǝwusoro bǝnyi, amma kuruson shellfish-a, dabbawa mammals-a kuru seaweed-a, bǝnyiwuye satana yayi au cidiya njiben barezaiyaye. Awowa gade amsoye kəmaduwulan faidatayində sandima kasuwu-a, bəlawuro-a, razəwu latədə-a, konnu fando-a, kəriwu-a, kuru lamarra hutube jili kambetə-a, maara njiye lan ləbtə-a. Cidawa anyi ngəwunzaso nji njibe bannazayin.
