Sistem han

Han (Jepun: 藩, "domain") merupakan istilah sejarah Jepun yang merujuk kepada wilayah atau tanah pegangan seorang daimyō pada zaman Edo (1603–1868) dan awal zaman Meiji (1868–1912).^[1] Sistem han juga dikenali sebagai Bakufu-han (domain daimyō),^[2] berfungsi sebagai pembahagian pentadbiran de facto Jepun, selari dengan pembahagian wilayah rasmi (de jure) yang dikenali sebagai wilayah. Sistem ini kekal sehingga dimansuhkan pada tahun 1870-an semasa Pemulihan Meiji.

Sejarah

Sebelum zaman Edo

Konsep han bermula sebagai tanah milik peribadi golongan pahlawan terkemuka selepas kebangkitan Keshogunan Kamakura pada tahun 1185, yang turut menandakan kemunculan feudalisme dan kelas bangsawan pahlawan samurai di Jepun. Keadaan ini berterusan selama kira-kira 400 tahun, merangkumi zaman Kamakura (1185–1333), Pemulihan Kenmu (1333–1336), dan Keshogunan Ashikaga (1336–1573). Dalam tempoh ini, han semakin penting sebagai unit pentadbiran de facto, apabila para shogun secara beransur-ansur melucutkan kuasa undang-undang wilayah empayar (kuni) dan pegawai-pegawainya.

Zaman Edo

Toyotomi Hideyoshi, panglima perang terkemuka pada akhir zaman Sengoku, telah mengubah sistem han secara menyeluruh melalui pembaharuan struktur feudal Jepun. Di bawah sistemnya, han tidak lagi ditakrifkan berdasarkan sempadan wilayah, sebaliknya sebagai satu abstraksi ekonomi yang ditentukan melalui bancian tanah berkala dan anggaran hasil pertanian, khususnya beras.^[3] Walaupun Hideyoshi meninggal dunia pada 1598 dan kekuasaan Toyotomi digantikan oleh Tokugawa Ieyasu selepas Pertempuran Sekigahara (1600), sistem han ini dikekalkan dan diperhalusi apabila Keshogunan Tokugawa ditubuhkan pada 1603.

Dalam sistem Tokugawa, han dimiliki dan ditadbir oleh daimyo sebagai harta peribadi dengan autonomi terhad di bawah keshogunan. Untuk mengawal daimyo, kerajaan Tokugawa melaksanakan strategi seperti memindahkan daimyo yang berpotensi akan mencetuskan permusuhan, merampas wilayah mereka, serta membebankan mereka dengan projek awam yang menelan kos besar.^[4] Nilai sesebuah han tidak diukur berdasarkan keluasan tanah, tetapi melalui sistem kokudaka, iaitu anggaran hasil tahunan beras dalam unit koku. Status dan prestij daimyo ditentukan oleh jumlah kokudaka, dengan minimum 10,000 koku bagi sesebuah han. Han dan wilayah empayar berfungsi secara bertindih dan saling melengkapi dalam pentadbiran. Menjelang tahun 1690, Domain Kaga muncul sebagai han terkaya dengan hasil melebihi 1 juta koku.^[5]

Zaman Meiji

Pada tahun 1868, Keshogunan Tokugawa digulingkan melalui Pemulihan Meiji oleh gabungan samurai promaharaja sebagai reaksi terhadap krisis Bakumatsu. Antara faktor utama gerakan anti-Tokugawa ialah sokongan terhadap pemodenan dan pembaratan Jepun. Antara 1869 hingga 1871, kerajaan Meiji melaksanakan usaha sistematik untuk menghapuskan feodalisme, termasuk menukar gelaran daimyo kepada han-chiji atau chihanji (gabenor domain).^[6] Pada tahun 1871, hampir semua han dibubarkan dan digantikan dengan sistem wilayah (prefektur) yang diletakkan terus di bawah kerajaan pusat di Tokyo.^[1]

Walau bagaimanapun, pada 1872, kerajaan Meiji menubuhkan Domain Ryūkyū selepas Jepun secara rasmi mengilhak Kerajaan Ryūkyū, yang sebelum itu merupakan negeri naungan Domain Satsuma sejak 1609.^[7] Domain Ryūkyū ditadbir sebagai sebuah han di bawah monarki Ryūkyū, sebelum akhirnya dimansuhkan pada Mac 1879 dan ditukar menjadi Wilayah Okinawa.

Lihat juga

Catatan

^ ^a ^b Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Han" in Japan Encyclopedia, p. 283.
^ Hunter, Janet (2014). The Emergence of Modern Japan: An Introductory History Since 1853. Oxon: Routledge. ISBN 978-1-317-87085-2.
^ Mass, Jeffrey P. and William B. Hauser. (1987). The Bakufu in Japanese History, p. 150.
^ Deal, William E. (2006). Handbook to Life in Medieval and Early Modern Japan. New York, NY: Oxford University Press. m/s. 13. ISBN 978-0-19-533126-4.
^ Totman, Conrad (1993). Early Modern Japan, p. 119.
^ Lebra, Takie S. (1995). Above the Clouds: Status Culture of the Modern Japanese Nobility, p. 29
^ Matsumura, Wendy. (2007). Becoming Okinawan: Japanese Capitalism and Changing Representations of Okinawa, p. 38^{[pautan mati kekal]}.

Rujukan

Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth. (2005). Japan encyclopedia. Cambridge: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01753-5; OCLC 58053128
Totman, Conrad. (1993). Early Modern Japan. Berkeley: University of California Press. ISBN 9780520080263; OCLC 246872663

[nussbaum283-1] Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Han" in Japan Encyclopedia, p. 283.

[2] Hunter, Janet (2014). The Emergence of Modern Japan: An Introductory History Since 1853. Oxon: Routledge. ISBN 978-1-317-87085-2.

[3] Mass, Jeffrey P. and William B. Hauser. (1987). The Bakufu in Japanese History, p. 150.

[:0-4] Deal, William E. (2006). Handbook to Life in Medieval and Early Modern Japan. New York, NY: Oxford University Press. m/s. 13. ISBN 978-0-19-533126-4.

[totman119-5] Totman, Conrad (1993). Early Modern Japan, p. 119.

[6] Lebra, Takie S. (1995). Above the Clouds: Status Culture of the Modern Japanese Nobility, p. 29

[7] Matsumura, Wendy. (2007). Becoming Okinawan: Japanese Capitalism and Changing Representations of Okinawa, p. 38^{[pautan mati kekal]}.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]