बिचा
.jpg)
बिचा धागु मनूया नुगलय् बुया वइगु थीथी कथंया खं ख। थ्व छगू मानसिक प्रक्रिया खः। थ्व छुं नं विषययात कयाः चेतना (consciousness), बोध (cognition), निष्कर्ष (judgment) व कल्पना (imagination) यायेगु क्षमता खः। विचारं मनूयात समस्या समाधान यायेगु, पलाः दयेकेगु (planning), व वस्तुयात थुइकेगु ज्याय् ग्वाहालि याइ।
खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या
[सम्पादन]उत्पत्ति व विकास
[सम्पादन]थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
[सम्पादन]थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
ताजि
[सम्पादन]विचारयात थी-थी कथं बायेगु या:
- तार्किक विचार (Logical Thinking): थ्व तर्क (logic) व प्रमाणया आधारय् निष्कर्षय् थ्यनीगु बिचाः खः। दसु: गणितीय हिसाब वा वैज्ञानिक सिद्धान्तयात जाँच यायेगु बिचा।
- अमूर्त विचार (Abstract Thinking): थ्व बिचाःयात गनं नं भौतिक कथं स्वये वा खने मफइगु, तर अवधारणा (concepts) व विचारय् केन्द्रित जुइ। दसु: न्याय, दया वा स्वतन्त्रता थुइकेगु।
- आलोचनात्मक विचार (Critical Thinking): थ्व बिचाःया छगू अनुशासित प्रक्रिया खः, गुकिं जानकारीया सत्यता, औचित्य व मूल्ययात मूल्यांकन याइ।
- रचनात्मक विचार (Creative Thinking): थ्व छुं न्हुगु व मौलिक (original) बिचाः वा उपाय पिथनीगु प्रक्रिया खः।
बिचाःया स्रोतत
[सम्पादन]बिचाःया थीथी स्रोत जुइफु:
- १. अनुभव (Experience): मनूया जीवनया घटना व अनुभवपाखें बिचाःत दयेकी।
- २. स्मृति (Memory): पुलांगु खँत लुमंकाः व पुलांगु जानकारीयात छ्येलाः न्हुगु बिचाःत उत्पन्न यायेगु।
- ३. भाषा (Language): भाषां बिचाःयात रुप बीगु व आदानप्रदान यायेगु मू ज्या याइ। लेभ भाइगोट्स्की (Lev Vygotsky) थेंज्याःपिं मनोवैज्ञानिकतय् कथं, भाषा व बिचाःया दथुइ तसकं क्वात्तुगु स्वापू दु।
दर्शनशास्त्रय् बिचाः
[सम्पादन]दर्शनशास्त्रय्, बिचा/विचारया प्रकृति व उत्पत्तिया खँय् प्रागैतिहासिक काल निसें हे विचाः जुया वयाच्वंगु दु। रेने देकार्त (René Descartes)या प्रसिद्ध खँग्वः: "जिं बिचाः याना, अथे जूगुलिं जि दनि (Cogito, ergo sum / I think, therefore I am)" नं विचारया अस्तित्वयात दकलय् अप्वः महत्व बियातःगु दु।
