Pompèi
Pompèi (Pompeii en latin, Pompei en italian) es una vila e ciutat antica situada sul territòri de la comuna omonima actuala, pròche Nàpols, dins la region italiana de Campània. Es famosa per èsser estada sebelida, amb Erculan e Stabiae, jos 4 a 6 mètres de cendres volcanicas e de pèira esponga durant l'erupcion del Vesuvi de l'an 79, volcan situat à 9 km al nòrd-oèst. Largament preservada jos la cendre, Pompèi ofrís una fotografia unica del mòde de vida roman de l'epòca, aital coma un apercebut del plan urban antic. Èra una vila rica de 10 000 a 20 000 estatjants quora foguèt destrucha. Los excavaments revelèron nombroses edificis publics e ostals privats luxuoses amb fòrça decoracions, mòbles e òbras d'art. Aquelas descobèrtas metèron en evidéncia divèrs estils arquitecturals e classas socialas. De rèstes organics, d'objèctes de fusta e de còrs umans èran sebelits dins las cendres. Los arqueològs ne faguèron de molatges que revelèron las victimas dins los darrièrs moments de sa vida. Los nombroses graffiti trobats sus las parets exterioras e interioras donèron d'abondents exemples del latin vulgar parlat a l'epòca que contrasta amb la lenga formala dels escrivans classics. Après sa destruccion, Pompèi demorèt longtemps deslembrada entrò sa redescobèrta a la fin del sègle XVI. Los excavaments màger comencèron pas pr'aquò abans lo mitan del sègle XVIII, epòca de l'emergéncia de l'arqueologia modèrna.
