 |
Aby odpowiedzie� na to pytanie trzeba zacz�� od samego pocz�tku tj. kilka lat przed Parinibban� Buddhy. Mimo, �e Mistrz by� jeden i Dhamma by�a jedna czasami dochodzi�o do pewnych niesnasek miedzy mnichami, ba nawet mi�dzy mnichami a Nauczycielem, kt�re dotyczy�y interpretacji Dhammy. Je�li wierzy� przekazom tekst�w kanonicznych Mistrz nie zawsze m�g� sobie z nimi poradzi� (mo�na tu wspomnie� histori� szwagra Buddhy, Devadatty, kt�ry postanowi� nawet za�o�y� w�asn� szko��). Kiedy Buddha umiera� nie wyznaczy� swego nast�pcy, prosi� tylko i poucza� mnich�w by pozostali wierni Dhammie (oto Jego s�owa: "Kiedy odejd� niechaj Dhamma [Nauka] i Vinaja [Dyscyplina Klasztorna] b�d� waszym Nauczycielem"). Mimo jednak ca�ego szacunku i czci jak� obdarzali uczniowie swego Mistrza, pami�� o Jego pro�bach i pouczeniach okaza�y si� kruch� obron� przed si�ami kt�re pr�bowa�y rozdrobni� Sangh�, "osierocon�" po �mierci O�wieconego. Szybko pojawi�y si� spory, najpierw dotycz�ce praktyki zakonnej a p�niej dotycz�ce Nauki. Do najwi�kszego sporu dosz�o w oko�o sto lat po Paranibbanie Buddhy na zgromadzeniu w Vesali w ok. 386 roku p.n.e, pomi�dzy ugrupowaniem nazwanym p�niej Starszymi (Sthaviravadinami) a grup� zwan� Cz�onkami Wielkiego Zgromadzenia (Mahasanghikami). Czego dotyczy� sp�r? �r�d�a podaj� kilka sprzecznych relacji. Jedn� z przyczyn schizmy to polemika "doktrynalna", dotycz�ca por�wnania statusu Buddhy ze statusem Arahanta (mnich Mahadeva wysun�� pi�� tez o podrz�dno�ci Arahant�w w stosunku do Buddhy). Kolejn� tez� jest teza o pr�bie zmodyfikowania regu�y zakonnej przez Sarvastivadin�w poprzez wprowadzenie nowych przepis�w. Pojawi�o si� tak�e pytanie powsta�e kiedy Buddyzm wyszed� poza sw� kolebk�: czy nale�y trzyma� si� tradycji, czy dokonywa� w niej zmian pozwalaj�c jej samoczynnie asymilowa� si� z innymi wierzeniami i praktykami. Jakkolwiek by nie by�o, wszystkie te czynniki razem czy osobno, wp�yn�y na tworzenie si� nowych szk�. W poni�szym diagramie przedstawiony jest przebieg rozwoju szk�.
�ledz�c rozw�j (lub rozpad, ale my�l�, �e s�owo "rozw�j" lepiej tu pasuje) szko�y Sarvastivadin�w dochodzimy do szko�y Theravada (ok.350 lat po Pranibbanie Buddhy).
 |
Kliknij na obraz by powi�kszy�
�r�d�o grafiki: Seminarium w Ksi��nicy Pomorskiej Szczecin - S�owo Buddy, pisma r�znych tradycji buddyjskich (Jacek Sieradzan - Powstanie i rozw�j szk� Hinayany w Indii i �ri Lance), Szczecin 2000
Palijskie s�owo "Theravada" zestawione jest z dw�ch cz�on�w: "thera" i "vada". "Thera" oznacza "starszego" a szczeg�lnie "starszego buddyjskiego mnicha"; tutaj oznaczaj�ce s�owo "starszych", pochodz�ce od archaicznej formy "theranam". Drugi cz�on "vada" pochodzi od s�owa "vad" - "m�wi�", "mowa", "s�owo", "nauka". Ca�e wi�c s�owo Theravada mo�na przet�umaczy� jako " Nauk� Starszych", sporadycznie t�umaczy si� jako "Droga Starszych", "Spos�b Starszych" czy "Szko�a M�dro�ci Starszych". S�owo "Theravada" po raz pierwszy zosta�o wymienione jako nazwa szko�y buddyjskiej w Dipavamsie, jednej z najwcze�niejszych kronik Sri Lanki, datowanej na czwarty wiek po Chrystusie. Nast�pnie pojawia si� w Mahavamsie, p�niejszej ale lepiej znanej i uwa�anej za najwa�niejsz� kronik� pi�tego stulecia.
Theravada jako szko�a najpr�niej rozwija�a si� w ok. trzecim stuleciu, za panowania Kr�la Ashoki, w czasie kiedy zawi�zano Trzeci Sob�r. Trzeci Sob�r odby� si� w trzecim stuleciu przed Chrystusem (wg Kroniki Moggaliputta). w oko�o 250 roku p.n.e, Kr�l Ashoka z dynastii Maurj�w przewodniczy� soborowi. Sob�r zosta� zwo�any przez kr�la Ashok� za namowami Czcigodnego Tissy Mogaliputty. Miejscem zabrania si� rady by�o cesarskie miasto Pataliputta. Sob�r postawi� sobie za cel oczyszczenie religii i przywr�cenie pokoju w Zgromadzeniu (wielu heretyk�w wst�powa�o do Sanghi dla wygodnego �ycia co powodowa�o cz�ste zamieszanie i dochodzi�o do nieszcz�liwych incydent�w). Czcigodny Tissa wyg�osi� sw� prac�: Kathawathu - "Punkty Sporne". Jednym z postanowie� soboru by�o wysy�anie misjonarzy do dziewi�ciu kraj�w, w��czaj�c �ri Lank� i Suvannabhumi. Syn Ashoki, Mahinda sprowadzi� grup� mnich�w na �ri Lank� a w p�niejszym czasie do Myanmaru, Sony i Uttary.
 |
Rosprzestrzenianie si� Buddyzmu w Azji
�r�d�o grafiki: www.buddhanet.net
Uczeni s� zdania, �e Theravada rozwija�a si� w kraju Magadhy na wschodzie i w mie�cie Ujjeni na zachodzie. W tamtejszych ska�ach zachowa�y si� ryty naskalne i filary A�oki. Z inskrypcji zachowanej w Bhabru wiemy, �e szko�a Theravady zajmowa�a specjalne miejsce w sercu Ashoki. Napis poleca by studiowa� pewne teksty buddyjskie zapisane w j�zyku palijskim. Tylko Theravada u�ywa�a i u�ywa do tej pory j�zyka Pali jako pisma by zapisywa� swe �wi�te kanony. Kolejny dow�d przychylno�ci Ashoki utrwali� si� w Kathavatthu, nie m�wi�c ju� o Abhidhamma Pitace z kt�rej dowiadujemy si� o pos�aniu przez jego syna Mahindy b�dacego bhikkhu by krzewi� Buddyzm Theravady na �ri Lance. Jakkolwiek w tych pismach nazwa Theravada zast�piona jest przez nazw� Vibhajjavada, ("Nauka Analizy" lub "Religia Rozumu") to oznaczaj� one jedna szko��.
Po swym szczytowym okresie za czas�w panowania A�oki, znaczenie Theravady zacz�o si� zmniejsza� w p�nocnych Indiach. W roku 428 do w�adzy dochodzi pot�na dynastia Gupt�w. By� mo�e w tym wydarzeniu le�y przyczyna smutnego punktu zwrotnego w historii "indyjskiej" Theravady. Guptowie byli hindusami i faworyzowali sanskryt. By� to czas o�ywienia literatury sanskryckiej i zabrak�o tu miejsca dla Theravady buddyjskiej szko�y u�ywaj�cej wy��cznie j�zyka Pali. Theravadinowie przenie�li si� wtedy na po�udnie Indii i osiedlili si� na wschodnim wybrze�u gdzie narodzili si� tacy buddyjscy komentatorzy jak Dhammapala z Kancipury i Buddhadatta z Uragapury.
Jednak najwi�ksz�
"twierdz�" Theravady jeszcze na d�ugo przed podr� na po�udnie by�a Mahavihara
"Wielki Klasztor" nieopodal Anuradhapury na �ri Lance. Tam dzia�a� s�ynny Buddhaghosa,
najwi�kszy z komentator�w tradycji Theravada. Miejsce to by�o ostoj� �wi�tego
j�zyka Pali i miejscem pracy wielu doskona�ych pisarzy Pali. Istnienie tam jakich�
antagonistycznych sekt nie jest znane ale Mahavihara by�a do�� pot�na by zwyci�a�
nad przeciwnikami. W razie niebezpiecze�stwa i niepomy�lno�ci �ri Lanka mia�
dobrych przyjaci� w swych buddyjskich braciach z Myanmaru i Thailandii, kt�rzy
zawsze s�u�yli im pomoc�. Dzisiaj �ri Lanka wyr�nia si� jako kraj mnich�w -
misjonarzy, kt�rzy nie tylko maja za sob� intensywna praktyk� buddyjsk� ale
tak�e posiadaj� nowoczesne wykszta�cenie i tym skuteczniej mog� krzewi� Dhamm�,
zw�aszcza na zachodzie. W dziale Kraje Theravady
znajdziecie informacje o rozwoju szk� Theravady w poszczeg�lnych krajach.
 |
Obecny Zasi�g Szk� Mahayany
�r�d�o grafiki: Damien Keown - Buddyzm Pr�szy�ski i S-ka, Warszawa 1997
 |
Obecny Zasi�g Theravady
�r�d�o grafiki:Damien Keown - Buddyzm Pr�szy�ski i S-ka, Warszawa 1997
Obecnie Sri Lanka, Myanmar i Thailandia s� trzema krajami Theravady powi�zane silnymi wi�zami religijnymi. S� to kraje gdzie tradycja nie uleg�a zmianie i pozosta�a w swej nienaruszonej formie. Jedna z teorii m�wi, �e kiedy Lank� rz�dzili indyjscy Tamilowie (a Myanmar i Thailandia by�y pod jej silnym wp�ywem), odci�li oni wysp� od buddyzmu indyjskiego i dlatego zachowa� si� tam w "archaicznej" formie. Jednak we wsp�czesnej nauce Theravady odkryli wiele w�tk�w zaczerpni�tych z innych szk� buddyjskich. Jak pisze A. Verdun "Wsp�czesna Theravada jest wysoce synkretyczna i naucza wielu staro�ytnych doktryn w�a�ciwych szkole Sarvastivada". Laos i Kambod�a utraci�y du�o ze swego pierwotnego charakteru ale wci�� tradycja Theravady jest tam silna. W Wietnamie, dawniej kraju czystej Mahayany, Buddyzm Theravada zyskuje sobie tak�e nowych zwolennik�w i wyznawc�w. Na wzg�rzach Bangladeszu w rejonie Chttagong �yje wielu Baruaw�w, Chakmaw�w, Magh�w i pokrewnych im plemion kt�rzy wci�� kultywuj� tradycj� Theravady, podobnie jak Shanowie w granicznych rejonach po�udniowych Chin. Je�li chodzi o Indie, kraj narodzin, �ycia i �mierci Buddhy, mo�na dostrzec ostatnio o�ywienie si� zainteresowania buddyzmem Theravada. Wielu Hindus�w decyduje si� na przej�cie na buddyzm. Cz�sto w ceremonii nawr�cenia uczestnicz� mnisi z Myanmaru i �ri Lanki, pe�ni�c role prowadz�cych i recytuj�c formu�y w j�zyku Pali.
Mi�dzynarodowe
Towarzystwo Buddyjskie w 1950 roku w Kolombo zadecydowa�o jednomy�lnie, �e termin
"Hinayana" nie powinien by� u�ywany w odniesieniu do buddyzmu Theravada. "Hinayana"
odnosi si� teraz do przesz�o�ci by okre�li� szko�y kt�re wybra�y inna drog�
ni� Mahayana a teraz uleg�y zapomnieniu. Obecnie istniej� tylko dwie szko�y
buddyjskie: Theravada i Mahayana. Obie musz� by� sobie bardziej przyjazne i
zjednoczy� swe dzia�ania na rzecz wiecznego pokoju dla �wiata. Najcz�ciej spotyka
si� opis r�nic pomi�dzy Theravad� i Mahayan�. Owszem istniej� r�nice bardziej
wynikaj�ce z kolorytu etnicznego w jakim rozwija�a si� dana szko�a, jednak "rdze�"
nauk Buddhy pozosta� ten sam. Poni�ej zamieszczam artyku� Czcigodnego Walpoli
Rahuli dotycz�cy nie r�nic ale w�a�nie podobie�stw.
Podstawowe Punkty
Jednocz�ce Theravad� i Mahayan�.
1. Buddha jest naszym jedynym Nauczycielem.
2. Przyjmujemy schronienie w Buddhzie, Dhammie i Sandze.
3. Nie wierzymy, �e �wiat zosta� stworzony i jest rz�dzony przez Boga.
4. Post�puj�c za przyk�adem Buddhy, kt�ry jest uosobieniem Wielkiego Wsp�czucia (mahakaruna) i Wielkiej M�dro�ci (mahaprajna), pragniemy rozwija� wsp�czucie dla wszystkiego co �yje i pracowa� dla ich dobra , szcz�cia i pokoju; i rozwija� m�dro�� prowadzac� do Ostatecznej Prawdy .
5. Przyjmujemy Cztery Szlachetne Prawdy: o Dukkha, o Powstawaniu Dukkha, o Zniszczeniu Dukkha i �cie�ki Prowadz�cej Do Zniszczenia Dukkha ; i uniwersalne prawo przyczyny i skutku jak nauczano w pratiitya-samutpaada.
6. Rozumiemy, stosownie do nauk Buddhy, �e wszystkie rzeczy (samskara) s� nietrwa�e (anicca) i dukkha i �e wszystkie uwarunkowane i nie uwarunkowane rzeczy (dharma) s� bezosobowe (anatta).
7. Przyjmujemy trzydzie�ci siedem mo�liwo�ci prowadz�cych do O�wiecenia (bodhipaksa-dharma) jako r�ne aspekty �cie�ki nauczanej przez Buddh�, prowadz�cej do O�wiecenia.
8. Istniej� trzy drogi by osi�gn�� Bodhi lub O�wiecenie, stosownie do zdolno�ci i mo�liwo�ci indywidualnych: jako ucze� (Savakabuddha, Arahant), Paccekabuddha i jako Sammasambuddha (Doskonale i W Pe�ni O�wiecony). Przyjmujemy jako najbardziej szlachetne, bohaterskie i godne na�ladowania kroczenie droga Bodhisattvy lub sta� si� Sammasambuddh� by ratowa� innych.
9. Dopuszczamy by w r�nych krajach buddyjskich istnia�y r�nice w �yciu mnich�w , popularnych praktykach buddyjskich, obrz�dkach i ceremoniach oraz zwyczajach. Te zewn�trzne formy wiary nie powinny by� mylone z istot� nauki Buddhy.
�r�d�o: Walpola Rahula; The Heritage of the Bhikkhu (Dziedzictwo Bhikkhu); (Nowy Jork, Grove Press, 1974); pp. 100, 1137-138.
Reasumuj�c, prosz� spojrze� na tabelk�. Przedstawione w niej s� r�nice mi�dzy Theravad� a Mahayan�. Prosz� jednak pami�ta� o powy�szym artykule Czcigodnego Walpoli Rahuli.
|
#
|
TEMAT
|
THERAVADA
|
MAHAYANA
|
|
1 |
Buddha | Tylko historyczny Buddha (Sakyamuni) i Buddhowie przesz�o�ci s� akceptowani. | Opr�cz Buddhy Sakyamuniego inni wsp�cze�ni Buddhowie tacy jak: Amitabha i Buddha Medycyny s� bardzo popularni. |
|
2 |
Bodhisattwowie | Tylko Bodhisatta Maitreya jest akceptowany. | Avalokitesvara, Mansjuri, Ksitigarbha i Samanthabadra s� czterema najberdziej znanymi z Bodhisattw�w opr�cz Maitreji. |
|
3 |
Ostateczny Cel | Arahant lub Pacceka Buddha. | O�wiecenie (poprzez scie�k� Bodhisattwy). |
|
4
|
Organizacja Buddyjskich �wietych
Pism
|
------------------------------------------- Kanon Palijski jest podzielony
na trzy kosze (Tipitaka): Vinaya Pitaka - 5 ksi�g , Sutta Pitaka - 5
zbior�w sutt i Abhidhamma Pitaka z��ona z 7 ksi�g.
|
Kanon Mahayany sk�ada si� tak�e z trzech "kosz�w" (Tripitaka): dyscyplina, dysputy (sutry) i analiza Dharmy. Przewa�nie s� zorganizowane w 12 wymiarowe tematy takie jak: Pow�d, Stan, i Wersy. Zawieraj� wszystkie sutty Tipitaki Theravady i wiele p�zniejszych. |
|
5 |
Koncepcja Bodhicitty | G��wny nacisk jest k�adziony na samowyzwolenie. Samemu trzeba wykorzeni� wszystkie splamienia. | Opr�cz samowyzwolenia, bardzo wa�ne dla buddyst�w szko�y Mahayany jest pom�c innym istotom. |
|
6
|
Koncepcja Trikaji (Cia� Buddhy) | G��wnie wymieniane: Nirmana-kaya i Dharma-kaya. | Bardziej rozwini�te w Buddyzmie Mahayany. Koncepcj� Trikaji uzupe�nia Samboga-kaya lub nagroda/zadowolenie. |
|
7 |
Droga Rozprzestrzeniania Si� | Droga Po�udniowa : �ri Lanka, Thailandia, Burma, Laos, Kambod�a i cz�s� po�udniowo-wschodniej Azji. | Droga P�nocna : Tybet, Chiny, Taiwan, Japonia, Korea, Mongolia i cz�s� po�udniowo-wschodniej Azji. |
|
8 |
J�zyk Nauczania Dhammy | Tipitaka jest wy��cznie w Pali. Dhamma jest nauczana w Pali, uzupe�niana o lokalne j�zyki. | Kanon Buddyjski jest przet�umaczony na lokalne j�zyki (opr�cz pi�ciu nieprzet�umaczalnych) jak na przyk�ad tybeta�ski, chi�ski czy japo�ski. Oryginalnym j�zykiem rozprzestrzeniania si� by� Sanskryt. |
|
9 |
Nirvana (Nibbana w Pali) |
Nie ma r�nicy mi�dzy Nibban� osiagni�ta przez Buddh� Arahantem czy PaccekaBuddh�. | Znane jako "wyzwolenie z Samsary"'. Istniej� subtelne r�nice w poziomach tych trzech stan�w. |
| 10 | Uczniowie Buddhy Sakyamuniego | Historyczni uczniowie, Arahanci i osoby z ludu. | Sakyamuni wprowadza wielu Bodhisattw�w. Wi�kszo�� z nich nie jest postaciami historycznymi. |
| 11 | Rytua�y i Liturgia | Wyst�puj� pewne rytua�y lecz nie nadaje im si� takiego znaczenia jak w szko�ach Mahayany. | W zale�nosci od wp�yw�w lokalnej kultury, k�adzie si� wi�kszy nacisk na wiele rytua��w; np. Rytua� Dla Odesz�ych, Karmienie Pet�w (Peta) czy tantryczne przestrzeganie formu� (w Vajrayanie). |
| 12 | U�ycie Mudr i Mantr | Pewne odpowiedniki u�ywane w Parittas. | �ci�le praktykowane w szkole Vajrayany Buddyzmu Mahayany. Pozosta�e szko�y tak�e w��czy�y pewne mantry do codziennej liturgii. |
| 13 | Umieranie i Aspekt �mierci | Bardzo niewiele bada� i wiedzy o procesie umierania i �mierci. Zwykle zaleca si� umierajacym medytacj� nad nietrwa�o�ci�, cierpieniem i pustk�. | Szko�a Vajrayana jest szczeg�lnie drobiazgowa w tej kwestii. Istnieje wiele wewn�trznych i zewn�trznych oznak m�wi�cych o nadchodz�cej smierci. Wielka presja towrzyszy rytua�om nast�pujacym po �mierci,by po kilku tygodniach towrzyszy� przy odrodzeniu si� osoby odesz�ej. |
| 14 |
Bardo |
To miejsce oczekiwania po �mierci i przed narodzinami jest ignorowane w szkole Theravady. |
Wszystkie szko�y Mahayany ucz� tego zaraz po aspekcie umierania. |
| 15 | Praktyka jednego posi�ku dziennie | Norma w ca�ej Sandze Theravady | Tak�e przestrzegana praktyka, jednak indywidualnie przestrzegana w ro�nych Sanghach. |
| 16 | Wegetarianizm | Ten aspekt jest niekonieczny. W krajach takich jak np. Tajlandia gdzie wci�� praktykuje si� poranny obch�d po ja�mu�n�, jest bardzo trudno nalega� na okre�lony typ ofiarowanej �ywnosci. | Mo�liwy do zaobserwowania we wszystkich szko�ach Mahayany (z wy��czeniem Tybeta�skich, z powodu okoliczno�ci geograficznych). Jakkolwiek nie jest przymusowy. |
| 17 | Rozplanowanie �wi�tyni | Prosty plan z wizerunkiem Buddhy Sakyamuniego. | Mo�e by� bardzo z�o�ony; z osobna komnata/sala dla Buddhy Sakyamuniego i dw�ch jego uczni�w, jedna komnata dla trzech Buddh�w (w��czajac Amitabh� i Buddh� Medycyny) i jedna dla trzech kluczowych Bodhisattw�w; opr�cz obro�c�w itd. |
| 18 | Szko�y/Sekty w Tradycji | Jedna szko�a przetrwa�a z dawnych osiemnastu. Znane s� jednak tradycje jak na przyk�ad Tajska Tradycja Le�na lecz nie s� one traktowne jako szko�y czy sekty. | Osiem g��wnych (chi�skich) szk� bazuj�cych na cz�ciowej doktrynie (sutry, sastry lub vinaya) nauk. Cztery szko�y sk�aniaj�ce si� ku praktykom tj. Czysta Kraina/Amitabha, Ch'an, Vajrayana i Vinaya (nie dla ludzi swieckich) s� bardziej popularne ni� filozofia bazuj�ca na szko�ach takich jak Tien Tai, Avamtasaka, Yogacara i Madhyamika. |
|
19 |
Wp�ywy Nie-Buddyjskie | G��wnie pre-Buddyjskie Indyjskie/Brahmi�skie wp�ywy. Wiele termin�w takich jak Karma (pali. Kamma), Sangha, itp. by�y powszechnie panujacymi w czasach Buddhy Sakyamuniego. Odniesienia do Wed i Upanishad. | W trakcie integracji, buddyzm ulega� asymilacji z kulturami danego regionu. W Chinach zar�wno Konfucjonizm jak i Taoizm wywiera� wp�yw na buddyzm co da�o swoist� mieszank�. Podobnie by�o w Tybecie i Japonii. |
| 20 | Natura Buddhy | Nie obecna w naukach tradycji Theravady. | Silnie akcentowana, zw�aszcza przez szko�y sk�aniaj�ce si� ku praktykom |
Najwa�niejsze daty dotycz�ce tradycji Theravada:
|
Rok
|
Wydarzenia
|
| 383 p.n.e | • Drugi Sob�r w Vesali rozwa�a kontrowersyjne punkty Vinayi. Nast�puje pierwsza shizma w Sandze, roz�am na Mahasanghik�w tradycjonalnych Sthaviravadin�w. |
| 250 p.n.e |
• Trzeci Sob�r zwo�any przez Kr�la Ashok� w Pataliputrze. Dyskusja nad doktryn� prowadzi do dalszej shizmy, powstania szk� Sarvastivadin�w i Vibhajjavadin - p�niej zwana Theravad�. Abhidhamma Pitaka jest recytowana na Soborze jako jedna z cz�ci Khuddaka Nikayi. • Zosta�a ustalona Tipitaka w stanie jakim znamy j� dzisiaj. |
| 247 p.n.e |
• Kr�l Ashoka wysyla swego syna Czcigodnago Mahind� z misj� by krzewi� buddyzm na �ri Lance. Kr�l �ri Lanki Devanampiya Tissa przechodzi na buddyzm. |
| 240 p.n.e. |
• Czcigodny Mahinda ustanawia Mahavihar� (Wielki Klasztor) w Anuradhapurze na �ri Lance. �yj�cy tam Vibhajjavadinowie zostaj� nazwani Theravadinami. • Siostra Czcigodnego Mahindy, Czcigodna Sanghamitta przybywa na �ri Lank�, przywo��c ze sob� sadzonke Drzewa Bodhi i ustanawia zakon bhikkuni na �ri Lance. |
| 100 n.e |
• G��d i schizmy zwr�ci�y uwag� na potrzeb� spisania Tipitaki by zachowa� Buddyzm. • Kr�l Vattagamani zwo�uje Czwarty Sob�r gdzie 500 recytator�w i skryb�w z Mahavihary spisuj� Tipitak� po raz pierwszy na li�ciach palmowych. Buddyzm Theravada po rza pierwszy pojawiaj� si� w Birmie i Thajlandii. |
| 200 n.e | • Powstaje buddyjski klasztorny uniwersytet w Nalandzie, ozdoba Indii; pozostaje przez ponad 1.000 lat �wiatowym centrum studi�w buddyjskich. |
| 425 n.e |
• Czcigodny Buddhaghosa zbiera przer�zne komentarze Sinhalijskie do Kanonu - zapisane pierwotnie w Maha Atthakatha (Wielkim Komentarzu) zachowanym w Mahaviharze, i t�umaczy sw� prac� na j�zyk Pali. To czyni nauki buddyzmu sinhalijskiego dost�pne dla ca�ego �wiata Theravady. Centrum pracy Buddhaghosy stanowi Visuddhimagga (�cie�ka Czysto�ci), kt�ra sta�a si� klasycznym na �ri Lance komentarzem nauk Buddhy. • Dhammapala komponuje zestaw komentarzy do Kanonu opuszczonych przez Buddhaghosa (np. takie jak: Udana, Itivuttaka, Theragatha i Therigatha), wraz z rozleg�ymi komentarzami do pracy Buddhaghosy. |
| 1050 r. | • Zgromadzenia bhikkhu i bhikkhuni Anuradhapura (�ri Lanka) zostaj� wymordowane podczas jednej z inwazji z Po�udniowych Indii. |
| 1070 r. |
• Bhikkhu z Paganu (Birma) przybywaj� do Polonnaruwy by odnowi� Buddyzm Theravada i wy�wiecenia mnich�w na �ri Lance. |
| 1164 r. |
• Polonnaruwa (�ri Lanka) zostaje zniszczona przez inwazj� obcych wojsk. • Kr�l Parakramabahu wraz z pomoc� mnich�w z le�nych o�rodkow szko�y Mahavihary: Czcigodnego Mahakassapy i Czcigodnego Sariputty jednoczy wszystkich Bhikkhu na �ri Lance w szkole Mahavihary. |
| 1236 r. | • Bhikkhu z Kañcipuram (Indie), przybywaj� �ri Lank� by zrewidowa� tamtejsz� lini� ordynacji Theravady. |
| 1279 r. | • Ostatni pisemny dow�d istnienia zgromadzenia Bhikkhuni w tradycji Theravada w Birmie. |
| 1287 r. | • Pagan (Birma) z�upione przez mongolskich naje�dzc�w; rozpoczyna sie jego upadek. |
| XII wiek |
• Le�na tradycja wy�wiecania ze �ri Lance przybywa do Birmy i Thajlandii. • Theravada rozprzestrzenia
si� na Laos. |
| 1753 r. | • Kr�l Kirti Sri Rajasinha wysyla bhikkhu na pro�b� Thaj�w by odnowi� linie wy�wi�cania bhikkhu, kt�ra zagin�a na �ri Lance. Pocz�tek Siam Nikayi. |
| 1777 r. | • Kr�l Rama I, za�o�yciel obecnej dynstii w Thajlandii, otrzymuje kopie Tipitaki z �ri Lanki i funduje sob�r na kt�rym zestandaryzowano thajsk� wersj� Tipitaki. Jej kopie ofiarowaywano na przestrzeni wiek�w wszystkim klasztorom. |
| 1803 r. | • Mnisi ze �ri Lanki wy�wi�ceni w birma�skim mie�cie Amarapura, tworz� na �ri Lance Amarapura Nikay� jako dodatek do Siam Nikayi, kt�ra zrzesza�a g��wnie brahmin�w pochodz�ych ze wzg�rz dooko�a Kandy. |
| 1828 r. | • Thajski ksi��e Mongkut (p�niejszy Kr�l Rama IV) zak�ada szko�� Dhammayut.. |
| 1862 r. |
• Mnisi z le�nej tradycji prowadzeni przez Czcigodnego Paññanand� wyruszaj� do Birmy by zostac ponownie wy�wi�conymi. Po powrocie na �ri Lank� tego samego roku, zak�adaj� Ramañña Nikay�. • Pierwsze t�umaczenie Dhammapady na j�zyk zachodni (niemiecki). |
| 1868 r. |
• Pi�ty Sob�r w Mandalay (Birma); Kanon Palijski zostaje zapisany na 729 marmurowych tablicach. |
| 1873 r. | • Czcigodny Mohottivatte Gunananda pokonuje chrze�cija�skich misjonarzy w publicznej debacie, daj�c pocz�tek wzrostowi dumy narodowej �ri Lanki z jej buddyjskich tradycji. |
| 1879 r. | • Sir Edwin Arnold publikuje sw�j epicki narracyjny poemat "Light of Asia" (�wiat�o Azji), wzbudaj�c tym samym wzrost zainteresowanie Zachodu Buddyzmem. |
| 1880 r. | • Helena Blavatsky i Henry Steel Olcott, za�o�yciele Towarzystwa Teozoficznego, przybywaj� na �ri Lank� z USA. Tutaj wszczynaj� kampani� na rzecz przywr�cenia Buddyzmu na wyspie zach�caj�c do zak�adania buddyjskich szk�. |
| 1881 r. | • W Angli powstaje "Pali Text Society" za�o�one przez T.W. Rhys Davids'a; wi�kszo�� Tipitaki zostaje opublikowana w transkrypcji �aci�skiej a po ok. 100 latach w j�zyku angielskim. |
| 1891 r. | • W Indiach powstaje Towarzystwo "Maha Bodhi Society" za�o�one przez laika z �ri Lanki Anagarika Dharmapal�, w pr�bie przywr�cenie Buddyzmu w Indiach. |
| 1899 r. | • Wy�wi�cony zostaje pierwszy zachodni mnich w tradycji Theravada (Gordon Douglas;) w Birmie. |
| 1900 r. |
• Czcigodny Ajahn Mun i Czcigodny Ajahn Sao rewiduj� tradycj� le�n� w Thajlandii. |
| 1902 r. |
• Kr�l Thajlandii Rama V ustanawia akt dotycz�cy Sanghi kt�ry pocz�tkuje powstanie sekt Mahanikaya i Dhammayuty. Rz�dy nad Sangh�, sprawowane do tej pory przez �wieckich urz�dnik�w wyznacznych przez kr�la, przesz�y w rece bhikkhu. |
| 1949 r. | • Mahasi Sayadaw zostaje g��wny nauczycielem w sponsorowanym przez rz�d centrum medytacyjnym Vipassany w Rangoon, w Birmie. |
| 1954 r. | • Birmanski rz�d organizuje Sz�sty Sob�r w Rangoon. |
| 1956 r. |
• Rok "Buddha Jayanti", rocznica 2,500 lat Buddyzmu. |
| 1958 r. |
• Czcigodny Nyanaponika Thera zak�ada "Buddhist Publication Society" na �ri Lance by publikowa� angielsko-j�zyczne ksi��ki o Buddyzmie Theravada. • Zostaje za�o�ony na �ri Lance ruch "Sarvodaya Shramadana Movement" kt�rego celem jest rozwi�zywanie aktualnych problem�w spo�ecznych dzi�ki buddyjskim idea�om. • Zostaje wyswi�conych dwoch Niemc�w w Kr�lewskiej Thajskiej Ambasadzie w Londynie, stali si� oni pierwszymi w pe�ni wy�wi�conymi mnichami Theravada na zachodzie. |
| 1970'te |
• Uciekiniezy wojenni z Wietnamu, Kambod�y i Laosu osiedlaj� si� w Ameryce P�nocnej, Australii i Europie zak�adaj�c wiele buddyjskich stowarzysze� na zachodzie. • Czcigodny Taungpulu Sayadaw i Dr. Rina Sircar z Birmy, zak�adaj� klasztor "Taungpulu Kaba-Aye" w p�nocnej Klifornii w USA. • Czcigodny Ajahn Chah zak�ada Wat Pah Nanachat, le�ny klasztor w Thailand by szkoli� zachodnich mnich�w. • W Massachusetts, USA, zostaje za�o�one Towarzystwo "Insight Meditation Society", �wieckie centrum medytacyjne. • Czcigodny. Ajahn Chah podr�uje do Anglii by zalozyc ma�e zgromadzenie mnich�w w Viharze w Hamsptead, kt�re p�niej przenioslo si� do Sussex w England. Obecnie jest znane jako Le�ny Klasztor Chithursty. |
| 1980'te |
• �wieckie centra medytacji staj� sie barzdo popularne w P�nocnej Ameryce, Australii i Europie. • Powstaje pierwszy le�ny klasztor Theravady w zachodniej Virginii w USA (Towarzystwo Bhavana) • Zostaje za�o�ony w Anglii Kasztor Buddyjski Amaravati, przez Czcigodnego Ajahn Sumedho. |
| 1990'te |
• Kontynuacja zachodniej ekspansji Sangy Theravady: klasztory thajskiej tradycji le�nej powstaj� w Kalifornii, USA ("Metta Forest Monastery", za�o�ony oprzez Czcigodnego Ajaan Suwata; "Abhayagiri Monastery", za�o�ony oprzez Czcigodnego Ajahns Amaro i Pasanno). • Buddhism spotyka si� z cyberprzestrzeni� : powstaje Buddyjska Sie� Komputerowa (BuddhaNet) • Pojedyncze wydania Tipitaki staj� si� dost�pne w sieci. |
Jak wida� Buddyzm prze�ywa� burzliwe dzieje jednak mimo wielu pr�b zniszczenia go i ludzkich nieszcz��, powoduj�cych odej�cie od Nauki, Buddyzm przetrwa� ponad 2.500 lat. Oby Nauki Mahamuniego przetrwa�y jak najd�u�ej i oby�my wszyscy osi�gneli o�wiecenie.
Namo Tassa Bhagavato Arahato Sammaasambuddhassa.
�r�d�a:
Damien Keown - Buddyzm Pr�szy�ski i S-ka, Warszawa 1997
Marek Mejor - "Buddyzm", Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1980
Seminarium w Ksi��nicy Pomorskiej Szczecin - S�owo Buddy, pisma r�znych tradycji buddyjskich (Jacek Sieradzan - Powstanie i rozw�j szk� Hinayany w Indii i �ri Lance), Szczecin 2000
Maung Kyauk Seinn - What is Theravada (http://web.ukonline.co.uk/buddhism//tlwin01.htm), Myanmar 1998
 |
BuddhaNet - Buddhist Schools: A Comparative Study of the Schools + Timelines Of Buddhist History |
 |
 |
