Xayinên hêja

Traduttore, traditore…
Wateya van du peyvên di serê vê nivîsê de: wergêr xayin e. Ew bi zimanê îtalî ne û hema hema hemî wergêr van du peyvan dizanin û heta radeyek mezin jî rast dibînin.

Mijara wergerandinê, wergerandina kitêban û bi awayekî bêtir tekstên edebî ji zû de cihê niqaşa rexnegir û edebzan û nivîskar û wergêran e. Ji zû de , zanayan behsa emaneta wergêran kiriye, behsa destpakiya wan kiriye û mîna qaideyekê gotiye ku wergêrê qenc divê tucarî dest nede tekstê, divê teksta orîjînal wergerîne zimanê din bêyî ku guhertinan têde bike. Lê di dirêjiya mêjûya edebiyat û wergerê de xuya bû ku ev daxwaz  di ser imkanan re ye û zor û dijwar e, tu carî wefadariya bi ziman û reng û dengê teksta orîjînal re ne mumkin e. Loma jî zanyaran bala xwe dayê ku werger ne neqilkirina tekstekê ji zimanekî bal bi zimanekî din e lê ew jinûvenivîsîna tekstê bi xwe ye. Ji bo wê jî hemî wergêr  mîna xayinan hatin ragihandin. Xayinên deqên edebî, pirtûkên helbestan û romanan. Xayinên hêja.

Gelo heta kîjan radeyê ew xiyanet durust e! Mirovê wergêr divê qenc herdu zimanan bizanibe, zimanê ku jê werdigerîne û zimanê ku lê werdigerînê. Divê qenc bikaribe maniweran di tekstê de bike, eger astengek hat pêşiya wî bizanibe çawa jê derbas be. Lê tucarî ne ji mafê wergêr e ku wateyê biguherîne. Ew dikare wêneyekî helbestî wergerîne zimanekî bi awayekî ku li gor wî zimanî û ciwaniya wî zimanî be, wate nayê guhertin lê alavên ciwankarî û belaxetê têne guherandin. Wek mînak:  niha eger di romanekê de ev meteloka kurmancî hebe: zêr zane zor zane devê tivinga mor zane. Gelo divê çawa bête wergerandin! Helbet ku mirov wê wek ku heye wergerîne, dest nede peyvan, hema wan peyvan biqulibîne zimanê din wê tiştekî ecêb derkeve ku him jê nayê fêmkirin û him jî kenê mirov pê tê. Li vir armanca wergerê pêk nayê. Êdî  divê wergêr xayintiya xwe ya pîroz bike. Di zimanê wergerê de li metelok û biwêjên nêzîkî wateya wê metelokê bigere û eger yek minasib dît di wergera xwe de tesbît bike. Bi wî awayî xwendevanê zimanê wergerê wê qenc niyeta metnê dê fêm bike û bi ser de jî wê pê bihise ku tekstekî ne wergerandî dixwîne. Anku: wergerandin bi ser ket.

Ji xwe xurtiya wergêran di wê yekê de ye ku mirov nizane ewan wergerandin kiriye. Ma me negot ku wergerandin bi xwe jinûvenivîsandin e!

Xayintiya deqekî edebî, mebest jê ne guherîna xerab e, ne pîskirin û dûrketina ji wateyê ye. Mebest ji xayintiya di wergerê de wek me nivîsî  ciwankarî ye, xweşikkirina deqa ku hatiya wergerandin zimanekî din e. Min bi wergêrê dest bi jiyana xwe ya edebî kir. Sala 1991 an yekemîn pirtûka min derket. Komek helbestên kurdî û jiyana helbestvanan min wergeradibû erebî.  Wekî din jî min gelek gotar û nivîs derbarî vê mijarê de nivîsîne û gelek wergêr rexne kirine. Ez sê salan li ser hev beşdarî konferansên navneteweyî ên wergerê bûme, ew li Abû Dabî li dar diketin û min gelek sûd jî ji wan wergirtiye, min gelek kitêb wergerandin erebî, kurdî jî . Bi qasî ku min bala xwe dayê hin wergêrên me ne ku “xayin“ in lê nezan in loma jî wergerên wan seqet in û bê ast in. Ne hewce ye mirov dubare bike ku wergerandin avakirrina pirên hevnaskirina milletan û zimanan e, ne hewce ye mirov dubare bike ku pêşketina wêjeyan bi wergerandinê dest pê dike. Ji bo wê jî em kurd îro ji her demê bêtir bi hewceyî “xayinan” in. Em bi hewceyî tevgera “xayintiyek“ hêja û durust in.