Μετά από μια δραστηριότητα 60 και πλέον ετών, το Ι.Γ.Μ.Ε., ανταποκρινόμενο στις σύγχρονες ανάγκες της κοινωνίας, έχει εισέλθει σε μια νέα φάση δημιουργικής ανασυγκρότησης που στοχεύει στην αποτελεσματικότερη εκτέλεση του ερευνητικού του έργου και τη βελτιστοποίηση των προσφερόμενων υπηρεσιών.

1. Εκτελεί χρέη Εθνικής Γεωλογικής Υπηρεσίας, σκοπός της οποίας είναι η αποτύπωση - καταγραφή και τελικά η γνώση της βασικής γεωλογικής δομής της χώρας, με χαρτογραφήσεις, γεωχημεία, γεωφυσική, τηλεπισκόπηση, βάσεις γεωεπιστημονικών δεδομένων κ.α.
2. Γνωμοδοτεί όσον αφορά τον έλεγχο και τη λειτουργία μεταλλείων.
3. Αναδεικνύει και αξιολογεί τους ορυκτούς φυσικούς πόρους (κοιτάσματα - πετρώματα) της χώρας.
4. Συμβάλλει στον εντοπισμό και την ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων της χώρας με την εκτέλεση μελετών και έργων υδρογεωλογίας.
5. Συμβάλλει στην αξιολόγηση των γεωθερμικών πεδίων της χώρας
6. Εκπονεί μελέτες για την επίλυση γεωτεχνικών προβλημάτων και την αντιμετώπιση φυσικών κινδύνων (π.χ. κατολισθήσεις, σεισμοί), καθώς και για την κατάλληλη διαχείριση του περιβάλλοντος, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται βιώσιμη ανάπτυξη.
7. Δραστηριοποιείται στον τομέα της τεχνολογίας εμπλουτισμού μεταλλευμάτων και οικονομοτεχνικής αξιολόγησης πετρωμάτων και ορυκτών.

Επίσης στο Ινστιτούτο λειτουργούν πλήρως εξοπλισμένα εργαστήρια για:

1. τον εμπλουτισμό μεταλλευμάτων
2. χημικές αναλύσεις πετρωμάτων- μεταλλευμάτων- νερών και τον έλεγχο της ποιότητας των εμφιαλωμένων νερών
3. ορυκτολογικούς- πετρολογικούς προσδιορισμούς
4. παλαιοντολογικούς προσδιορισμούς
5. δοκιμές εδαφομηχανικής - βραχομηχανικής
6. τον έλεγχο της ποιότητας μαρμάρων και διακοσμητικών πετρωμάτων.
7. προσδιορισμό ραδονίου και ραδίου στα νερά 
8. ιχνηθετήσεις των κοινών νερών και γεωθερμικών ρευστών