Decije
Decije (Caius Messius Quintus Decius, ca. 201 – juni 251), rimski car iz ilirsko-panonske provincije Donje Panonije, vladao je od 249. do 251. godine.
Vladavina Decija
[uredi | uredi izvor]Bio je prvi u dugom nizu vladara iz Podunavlja i Balkana, čime se označava kraj dominacije careva istočnih provincija i semitskog porijekla te početak političkog i kulturnog utjecaja balkanskog regiona u Rimu. Decije je ostvario zapažen cursus honorum: bio je konzul (232. god.), namjesnik Mezije, Donje Germanije i Tarakonske Španije te gradski prefekt za vrijeme vladavine Filipa Arapskog, a potom je poslan u Podunavlje radi stabilizacije i suzbijanja uzurpacija.[1] Njegov politički program naglašavao je restauraciju tradicije, morala i rimskih religijskih običaja, uključujući pokušaj obnove cenzorske institucije. Za vrijeme njegove vladavine započeti su građevinski projekti, poput Thermae Deciane na Aventinu, te obnova Koloseuma.[2] Iako je njegova vlast bila stabilna, nisu izostali pokušaji pobuna i uzurpacija. Godine 250., senator Julije Valens Licinianus podigao je pobunu u Rimu dok je Decije bio na Dunavu, koju je Valerijan, kao upravitelj grada, brzo ugušio. Decije je također izdao edikt iz 250. godine, kojim je od svih građana zahtijevao ritualno žrtvovanje za „spas države“ (sacrificati ili thurificati), potvrđeno certifikatom (libellus).[3] Iako edikt nije izričito ciljao kršćane, oni koji su odbili sudjelovati suočili su se s optužbom za veleizdaju i kaznama, što je dovelo do prvog progona kršćana. Među stradalima su bili papa Fabijan i biskup Kiprijan, dok su se otvoreni pogromi dogodili u Kartagini i Aleksandriji. Progoni su zahvatili veliki broj vjernika, uključujući biskupe, arhidakone i đakone, čime je Decijevo nastojanje da obnovi tradicionalne bogove i moralne norme ostavilo dalekosežne religijske posljedice.[1]
Sukob sa Gotima i smrt Decija
[uredi | uredi izvor]Za vrijeme vladavine Decija izbio je val pandemije poznat kao „Kiprijanska kuga“, koju je detaljno opisao biskup Kiprijan iz Kartagine, a moralna razmatranja o njenim posljedicama iznio je u eseju De mortalitate. Istovremeno je Donje Podunavlje bilo pod sve snažnijim pritiskom Gota pod kraljem Knivom, čija je vojna koalicija uključivala karpe, iransko-sarmatske, dačko-tračke i druge germanske elemente, stvarajući multietničku i multikulturnu vojnu zajednicu. Slabljenje odbrane granica, uslijed premještanja rimskih kontingenata u Italiju, omogućilo je prodore neprijatelja u Daciju, Donju i Gornju Meziju.[2] Kniva je prešao Dunav kod Oescusa, opsjedao Nikopolis i Plovdiv, dok su rimske trupe pod komandom Trebonijana Gala i kasnije samog Decija pokušavale odbiti upade. Unatoč privremenim uspjesima, rimska je vojska uvučena u zasjedu kod Augusta Traina, gdje je došlo do teškog poraza. U bitci su poginuli Decije i njegov sin Herenije, postavši prvi rimski carevi ubijeni u otvorenom sukobu s vanjskim neprijateljem.[1]
Reference
[uredi | uredi izvor]- 1 2 3 Salmedin Mesihović (2015). Salmedin Mesihovic ORBIS ROMANVS Udzbenik Za Historiju Klasicne Rimske Civilizacije.
- 1 2 Mesihović, Salmedin (1. 1. 2021). First Republic - Prva Republika (jezik: hrvatski). Salmedin Mesihovic. ISBN 978-9926-480-09-7.
- ↑ Mesihović, Salmedin. Ilirike – Magistarski i Doktorat (jezik: hrvatski). Salmedin Mesihovic.
Vanjski linkovi
[uredi | uredi izvor]Normativna kontrola  |
|
|---|
