Lukavac
Lukavac | |
|---|---|
Grad | |
| Grad Lukavac | |
 Panorama Lukavca | |
 Zastava  Grb | |
 Grad Lukavac u Bosni i Hercegovini | |
  Lukavac | |
| Koordinate: 44°31′55.7″N 18°31′51.0″E / 44.532139°N 18.530833°E | |
| Država |  Bosna i Hercegovina |
| Entitet | Federacija Bosne i Hercegovine |
| Kanton | Tuzlanski |
| Vlada | |
| • Gradonačelnik | Edin Delić[1] (SDBiH) |
| Površina | |
| • Grad | 338,36 km2 |
| • Naseljeno mjesto | 10,14 km2 |
| Najveća nadmorska visina | 180 m |
| Stanovništvo (2013) | |
| • Grad | 44.520 |
| • Grad (gustoća) | 131,58 /km2 |
| • Naseljeno mjesto | 12.061 |
| • Naseljeno mjesto (gustoća) | 1.189,45 /km2 |
| Vremenska zona | CET (UTC+1) |
| • Ljeti (DST) | CEST (UTC+2) |
| Poštanski broj | 75 300 |
| Pozivni broj | (+387) 35 |
| Matični broj | 131598[2] |
| Matični broj grada | 10600 |
| Veb-sajt | lukavac |
Lukavac je grad i naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini. Nalazi se u srednjem toku rijeke Spreče u Tuzlanskom kantonu u Federaciji Bosne i Hercegovine, te kroz Lukavac prolazi pruga Tuzla-Doboj.
Historija
Prahistorija i srednji vijek
Na području Lukavca pronađeni su ostaci kultura iz bronzanog doba na brdu Gradina kod Ozrena, koji ukazuju da je područje ove općine bilo naseljeno još u prahistoriji. Najstariji tragovi života na području današnjeg Lukavca vezani su za arheološke lokalitete kod Stupara i u Bokavićima. Na gradini između naselja Stupari i Vasiljevci pronađeni su fragmenti keramike koji se dijelom datiraju u eneolit, a većim dijelom u bronzano doba, dok su u bokavićkom zaseoku Čajići otkriveni predmeti od bronze, keramika i nakit iz prahistorijskog perioda.[3][3]
Arheološki nalazi iz bakarnog doba u naselju Bokavići, koje se pod istim imenom spominje još 1512, pokazuju da su ljudi iz ovog dijela Bosne i Hercegovine nalazili pogodne uslove za podmirivanje svojih životnih potreba još u staro doba, prije naše ere.
U srednjem vijeku područje Lukavca pripadalo je župi Smoluća, a Donji i Gornji Lukavac postojali su kao zasebna naselja u slivu istoimene riječice. O srednjovjekovnoj prošlosti svjedoče i stećci evidentirani na više lokaliteta, uključujući Brijesnicu Gornju, Babice, Vasiljevce, Šikulje i Puračić.[3] Naselja Gornji i Donji Lukavac u pisanim se izvorima prvi put spominju 1528. godine, dok se pretpostavlja da su postojala i ranije, vjerovatno još u 15. stoljeću.[4]
Osmanski period
Nakon osmanskog osvajanja ovaj prostor ulazi u sastav nahije Smoluća. U prvim osmanskim defterima s početka 16. stoljeća spominju se Gornji i Donji Lukavac, zajedno s više okolnih naselja kao što su Gnojnica, Miričina, Kruševica, Devetak, Dobošnica, Smoluća i Puračić.[3]
U popisima početkom XVI vijeka evidentirana je većina sadašnjih naselja lukavačke općine: Gornji i Donji Lukavac, Bokavići, Modrac, Srednja i Donja Smoluća, Puračić, Turija, Devetak, Dobošnica, Gnojnica, Kruševica itd. Ime Lukavac, koje se susreće i u drugim krajevima, spominje se u pisanim dokumentima 1528. godine kao Gornji i Donji Lukavac, a u popisu stanovništva iz 1885. godine spominje se kao Lukavac turski i Lukavac srpski.
Iz osmanskog doba sačuvani su pojedini elementi materijalne kulture i sakralne baštine. Među važnijim spomenicima tog vremena navodi se nekadašnja drvena džamija u Puračiću iz 1672. godine, kao i stara čaršijska jezgra u Puračiću i Lukavcu Turskom.[3][4]
Austro-Ugarski period i industrijalizacija
Prelomnu tačku u historiji Lukavca predstavlja austrougarski period. Izgradnja uskotračne željezničke pruge Doboj–Tuzla–Simin Han 1886. godine i podizanje željezničkih stanica u Dobošnici, Puračiću, Lukavcu i Bistarcu stvorili su osnovu za bržu privrednu transformaciju prostora.[3][4]
Godine 1893. u Lukavcu je podignuta prva fabrika amonijačke sode na Balkanu, čime je započeo ubrzan razvoj naselja iz male fabričke kolonije u planski oblikovano industrijsko mjesto. Uz fabričke pogone nastajali su stanovi za radnike i činovnike, upravne zgrade, bolnica, željeznička infrastruktura i reprezentativne vile, što je trajno odredilo urbanu fizionomiju grada. Fabriku je 1908. preuzela kompanija Solvay Werke Betriebsgesellschaft, nakon čega je industrijski i stambeni razvoj dodatno intenziviran.
U isto vrijeme razvijale su se i javne ustanove. U Puračiću je 1886. otvorena narodna osnovna škola, u gradskom Lukavcu 1895, a prva biblioteka u okviru Fabrike sode počela je raditi 1894. godine.[3]
Dvadeseto stoljeće
U Drugom svjetskom ratu Lukavac je dva puta oslobođen. Prvo oslobođenje uslijedilo je 30. septembra 1943, ali je grad ubrzo ponovo zauzet; konačno oslobođenje ostvareno je 13. septembra 1944. godine.[5] drugo oslobođenje Lukavca dočekalo sa 159 porodičnih stanova, podijeljenih u 3 zasebna građevinska rejona.
Od augusta 1945. do januara 1947. Lukavac je bio sjedište Lukavačkog sreza, administrativne jedinice u sastavu Tuzlanskog okruga. Srez je obuhvatao 21 mjesni narodni odbor i imao nešto više od 40.000 stanovnika, a nakon ukidanja njegova teritorija pripojena je srezu Tuzla.[5]
U socijalističkom periodu nastavljena je obnova i širenje industrijskih kapaciteta. Među važnijim projektima bili su otvaranje Koksno-hemijskog kombinata 1952. godine, izgradnja hidroakumulacije Modrac 1964. i početak rada Fabrike cementa Lukavac 1974. godine.[3] Nastanak i razvoj grada Lukavca uslovljen je nastankom fabrike sode. Lukavac se od male fabričke kolonije razvio u industrijsko naselje po svim zahtjevima urbane i komunalne tehnike, higijene i hortikulture. Kasnijom rekonstrukcijom stambenih zgrada, se brojno stanje stanova povećalo i zajedno sa do tada novoizgrađenim 1958. iznosilo je 269 stanova.
Rat u Bosni i Hercegovini i poratni period
Tokom rata u Bosni i Hercegovini 1992–1995. Lukavac je pretrpio ljudska i materijalna stradanja. Nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma ostao je u sastavu Federacije Bosne i Hercegovine i Tuzlanskog kantona, dok su dijelovi naselja Vasiljevci, Krtova i Stupari ušli u sastav Republike Srpske.[3]
U poratnom razdoblju Lukavac je zadržao ulogu jednog od važnijih industrijskih središta sjeveroistočne Bosne i Hercegovine, pri čemu su historijsko naslijeđe austrougarske industrijalizacije i starija naselja poput Puračića ostali važan dio lokalnog identiteta.[3][4]
Geografija
Prosječna nadmorska visina je 186 metara, površina 320 km2. Na području ove općine je 1991. godine živjelo 56.830 stanovnika. Općina Lukavac je jedna od najznačajnijih tačaka na industrijskoj, rudarskoj i turističkoj karti Bosne i Hercegovine. Lukavačka općina zauzima prostor od 352,66 km 2. Intenzivan razvoj ove općine počinje nakon Drugog svjetskog rata. U tom periodu općina se ubrzano razvija što dovodi i do razvoja proizvodnje, trgovine, sporta i kulture, kao i do organizovanja ljudi u razne organizacije.
Najvažniji dio turističke ponude Lukavca vezan je za akumulaciono jezero Modrac i turističko-ugostiteljske kapacitete na jezeru. Jezero Modrac ima površinu od 17 km2 od čega je 1000 m urađene obale sa izgrađenim objektima za odmor i rekreaciju: plaže, tuševi, restorani, koncertna arena i dr. Ljubiteljima prirode se nadomak Lukavca, pored Modraca nude i izletišta Vijenac sa planinskim jezerom, Svatovac sa planinarskom kućom, Bistaračko jezero (udaljeno 1 kilometar od centra grada Lukavca), te više lokacija na rijekama Spreča (Palučak, Batare) i Turija (Soko, Čagalo).
Stanovništvo
Po službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, grad Lukavac imalo je 57.070 stanovnika, raspoređenih u 44 naselja.
Poslije potpisivanja Dejtonskog sporazuma, općina Lukavac, gotovo u cjelini, ušla je u sastav Federacije Bosne i Hercegovine. U sastav Republike Srpske ušao je dio naseljenog mjesta Krtova.
Grad Lukavac
| Sastav stanovništva – grad Lukavac | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2013.[6] | 1991.[7] | 1981.[8] | 1971.[9] | 1961.[10] | |||
| Osoba | 44 520 (100,0%) | 57 070 (100,0%) | 54 666 (100,0%) | 51 781 (100,0%) | 34 151 (100,0%) | ||
| Bošnjaci | 38 561 (86,62%) | 38 080 (66,73%)1 | 34 845 (63,74%)1 | 34 010 (65,68%)1 | 9 757 (28,57%)1 | ||
| Hrvati | 1 524 (3,423%) | 2 159 (3,783%) | 2 592 (4,742%) | 3 111 (6,008%) | 3 190 (9,341%) | ||
| Srbi | 1 499 (3,367%) | 12 169 (21,32%) | 12 089 (22,11%) | 13 526 (26,12%) | 10 242 (29,99%) | ||
| Bosanci | 1 187 (2,666%) | – | – | – | – | ||
| Romi | 427 (0,959%) | – | 111 (0,203%) | 9 (0,017%) | 9 (0,026%) | ||
| Muslimani | 395 (0,887%) | – | – | – | – | ||
| Nisu se izjasnili | 378 (0,849%) | – | – | – | – | ||
| Bosanci i Hercegovci | 296 (0,665%) | – | – | – | – | ||
| Ostali | 102 (0,229%) | 1 238 (2,169%) | 190 (0,348%) | 315 (0,608%) | 71 (0,208%) | ||
| Nepoznato | 80 (0,180%) | – | – | – | – | ||
| Albanci | 32 (0,072%) | – | 16 (0,029%) | 29 (0,056%) | 22 (0,064%) | ||
| Jugoslaveni | 12 (0,027%) | 3 424 (6,000%) | 4 648 (8,503%) | 613 (1,184%) | 10 705 (31,35%) | ||
| Crnogorci | 11 (0,025%) | – | 137 (0,251%) | 122 (0,236%) | 70 (0,205%) | ||
| Slovenci | 10 (0,022%) | – | 25 (0,046%) | 30 (0,058%) | 57 (0,167%) | ||
| Makedonci | 3 (0,007%) | – | 10 (0,018%) | 8 (0,015%) | 14 (0,041%) | ||
| Ukrajinci | 2 (0,004%) | – | – | – | – | ||
| Turci | 1 (0,002%) | – | – | – | – | ||
| Mađari | – | – | 3 (0,005%) | 8 (0,015%) | 14 (0,041%) | ||
Naseljeno mjesto Lukavac
| Sastav stanovništva – naseljeno mjesto Lukavac | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2013.[11] | 1991.[12] | 1981.[13] | 1971.[14] | 1961.[10] | |||
| Osoba | 12 061 (100,0%) | 12 647 (100,0%) | 10 597 (100,0%) | 8 613 (100,0%) | 6 953 (100,0%) | ||
| Bošnjaci | 10 001 (82,92%) | 7 596 (60,06%)1 | 5 424 (51,18%)1 | 5 221 (60,62%)1 | 690 (9,924%)1 | ||
| Bosanci | 610 (5,058%) | – | – | – | – | ||
| Hrvati | 361 (2,993%) | 493 (3,898%) | 651 (6,143%) | 892 (10,36%) | 1 148 (16,51%) | ||
| Srbi | 273 (2,263%) | 2 219 (17,55%) | 1 905 (17,98%) | 1 897 (22,02%) | 2 512 (36,13%) | ||
| Romi | 229 (1,899%) | – | 97 (0,915%) | – | – | ||
| Nisu se izjasnili | 195 (1,617%) | – | – | – | – | ||
| Bosanci i Hercegovci | 192 (1,592%) | – | – | – | – | ||
| Muslimani | 95 (0,788%) | – | – | – | – | ||
| Ostali | 50 (0,415%) | 399 (3,155%) | 46 (0,434%) | 94 (1,091%) | 54 (0,777%) | ||
| Albanci | 29 (0,240%) | – | 3 (0,028%) | 13 (0,151%) | 13 (0,187%) | ||
| Crnogorci | 8 (0,066%) | – | 97 (0,915%) | 76 (0,882%) | 54 (0,777%) | ||
| Jugoslaveni | 5 (0,041%) | 1 940 (15,34%) | 2 346 (22,14%) | 382 (4,435%) | 2 412 (34,69%) | ||
| Slovenci | 5 (0,041%) | – | 16 (0,151%) | 27 (0,313%) | 46 (0,662%) | ||
| Nepoznato | 4 (0,033%) | – | – | – | – | ||
| Makedonci | 3 (0,025%) | – | 9 (0,085%) | 5 (0,058%) | 11 (0,158%) | ||
| Turci | 1 (0,008%) | – | – | – | – | ||
| Mađari | – | – | 3 (0,028%) | 6 (0,070%) | 13 (0,187%) | ||
Kultura
Nacionalni spomenici
Poznate ličnosti
- Asim Bajrić, pjevač
Sport
- Aikido klub "Gard"
- KK Lukavac
- KK Radnički Lukavac, osnivači su bivši članovi KK Lukavac, koji godinama egzistira ali bez zapaženih rezultata[15]
- FK Radnički Lukavac
- Biciklistička staza HKD Napredak, Biciklijada
- ŽOK Lukavac
- OK 7-Lukavac
- ŽOK Smeč
- RK Lukavac
- Plivački klub Galeb GIKIL, dvije godine zaredom najbolja ekipa općine Lukavac, uz brojne medalje, rekord BiH u štafeti 4x100m mješovito (Emina Sejdinović, Zerina Karić, Lejla Osmanbegović i Matea Tunjić), u 2012. godini oborile su 12 državnih rekorda BiH (Emina Sejdinović 8 i Matea Tunjić 4)[16]
Reference
- ↑ "Lokalni izbori 2024 - Lukavac". izbori.ba. Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine. 5. 11. 2024. Pristupljeno 16. 11. 2024.
- ↑ "Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini" (PDF). fzs.ba. Arhivirano s originala (PDF), 5. 3. 2016. Pristupljeno 24. 11. 2015.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 "Historijat". Grad Lukavac. Pristupljeno 12. 3. 2026.
- 1 2 3 4 Ćorović, Adi (2016). "Kulturno naslijeđe Lukavca u kontekstu arhitektonskog naslijeđa s kraja XIX i početka XX vijeka u Bosni i Hercegovini" (PDF). bastina.ba. Javna biblioteka Lukavac; JU Zavod za zaštitu i korištenje kulturno-historijskog i prirodnog naslijeđa Tuzlanskog kantona. Pristupljeno 12. 3. 2026.
- 1 2 Hadžimusić, Semir (2015). "Lukavački srez, administrativno-teritorijalne i društveno-ekonomske karakteristike – 1945.-1947. godine" (PDF). Gračanički glasnik. Pristupljeno 12. 3. 2026.
- ↑ "Popis 2013 BiH - Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik". www.popis.gov.ba. Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine. Pristupljeno 28. 4. 2020.
- ↑ "Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991" (PDF). fzs.ba. Pristupljeno 25. 11. 2015.
- ↑ "Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981" (PDF). stat.gov.rs. Pristupljeno 25. 11. 2015.
- ↑ "Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971" (PDF). stat.gov.rs. Pristupljeno 25. 11. 2015.
- 1 2 "Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961" (PDF). stat.gov.rs. Pristupljeno 15. 4. 2016.
- ↑ "Popis 2013 BiH - Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik". www.popis.gov.ba. Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine. Pristupljeno 28. 4. 2020.
- ↑ "Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991" (PDF). fzs.ba. Pristupljeno 25. 11. 2015.
- ↑ "Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981" (PDF). stat.gov.rs. Pristupljeno 25. 11. 2015.
- ↑ "Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971" (PDF). stat.gov.rs. Pristupljeno 25. 11. 2015.
- ↑ (boš.) SodaLive Lukavac će dobiti novi košarkaški klub: KK “Radnički” Lukavac, 23. lipnja 2012. (pristupljeno 13. siječnja 2018.)
- ↑ (boš.) PK Galeb GIKIL Arhivirano 24. 10. 2018. na Wayback Machine „Galebovi“ dominirali na Izboru sportiste godine općine Lukavac: Bakir Babović najbolji sportista općine Lukavac, izvješće s manifestacije proglašenja najboljih sportaša s područja općine Lukavca, u subotu, 12. siječnja 2013. godine (pristupljeno 24. listopada 2018.)
Vanjski linkovi
.svg){kind=small}
| Naseljena mjesta |
| |
|---|---|---|
