موهیسم
موهیسم یا «مکتب مو» یکی از جریانهای فلسفی و اخلاقی چین باستان است که در سدهٔ پنجم پیش از میلاد و در دورهٔ موسوم به «دوره ایالتهای جنگطلب» شکل گرفت. این مکتب بهدست فیلسوفی به نام موزی بنیان گذاشته شد و در کنار کنفوسیوسگرایی و دائوئیسم، از اندیشههای اثرگذار آن دوره بهشمار میرفت. [۱]
هستهٔ اصلی اندیشهٔ موهیسم بر اصل «دوستی همگانی» استوار است. بر پایهٔ این اصل، انسانها باید با همهٔ مردم بهطور برابر و عادلانه رفتار کنند، نه فقط با خانواده، خویشاوندان یا همگروهیهای خود. موهیستها باور داشتند که تبعیض در محبت و توجه، ریشهٔ اصلی جنگها، خشونتها و بیعدالتیهای اجتماعی است. [۲]
موهیسم تأکید زیادی بر سودمندی عملی دارد. از نگاه این مکتب، کارها، آیینها و سیاستها باید نتیجهٔ ملموس و مفید برای مردم داشته باشند. به همین دلیل، موهیستها با تشریفات پرهزینه، تجملگرایی و موسیقی درباری مخالفت میکردند و آنها را اتلاف منابع میدانستند. معیار اصلی درستی یک عمل، میزان سود آن برای جامعه بود. [۳]
این مکتب همچنین موضعی روشن علیه جنگهای تهاجمی داشت. موهیستها جنگ را عملی غیراخلاقی میدانستند، زیرا جان انسانهای بیگناه را میگیرد و رنج گسترده ایجاد میکند، بدون آنکه سود واقعی برای مردم داشته باشد. در مقابل، دفاع از خود را قابل توجیه میدانستند. [۴]
در زمینهٔ حکومت، موهیسم طرفدار شایستهسالاری بود. یعنی جایگاه اجتماعی و مسئولیتها باید بر اساس توانایی و کارآمدی افراد تعیین شود، نه بر پایهٔ نسب خانوادگی یا موقعیت اشرافی. بهطور کلی، موهیسم از اخلاقی ساده، برابرخواهانه و عملگرا دفاع میکرد و در برابر سنتهای پرزرقوبرق و قدرتمحور ایستادگی داشت. [۵]
توضیحات
[ویرایش]موهیسم یا موئیسم با نام مستعار مدرسه منطق موهیسم (به چینی: 墨家; پینیین: Mòjiā; به معنای «مدرسه مو») یکی از فلسفههای باستانی چین است که به واسطهٔ منطقهای عقلانی و علم توسعه یافتهٔ دانشمندان تحت تأثیر نظرات موزی پدید آمد. رشد و رونق این جنبش در ۴۷۰ پیش از میلاد تا ۳۹۱ پیش از میلاد و در دوره ایالتهای جنگطلب بود. اگرچه دانستهها در باره بنیادگذار این مکتب اندک است، اما این تفکر تکامل یافت و در همان عصر در کنار آیین کنفوسیوس، تائوئیسم و لگالیسم به عنوان یکی از چهار مکتب اصلی مدارس فلسفی چین در بین سالهای ۷۷۰ تا ۲۲۱ پیش از میلاد تدریس میشد. در این عصر موهیسم و کنفسیوسیسم رقیبان یکدیگر قلمداد میشدند. گرچه در کتب و منطق چینی موهیسم نفوذ بسیاری داشتهاست و بر تائویسم تأثیر گذاشته، لیکن امروز مدرسه مستقلی از آن وجود ندارد و به نوعی ناپدید شدهاست.
منطقدانان
[ویرایش]موهیستها اغلب علاقهمند به حل مسائل منطقی بودند و این مدرسه در علم منطق اهتمام میورزید. مورخانی مانند جوزف نیدهام معتقد هستند که این فلسفه در حال پیشرفت در بخش فلسفه علم بود که هیچگاه تکمیل نگشت لیکن برخی نیز این مکتب را متعصب میدانند.
ریاضیدانان
[ویرایش]موهیست کانن از مو جینگ جنبههای مختلف و بسیاری از زمینههای مرتبط با علوم فیزیکی و گنجینهای اطلاعاتی از ریاضیات را توصیف کردهاست. این ارائه ساختار اتمی را ارائه میدهد که مواد از عناصر خُرد تقسیمنشدنی به وجود آمدهاند.[۶] توصیفات مو جینگ مشابه ارائههای دموکریت بودهاست.[۷]
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ موهیسم در دانشنامهٔ بریتانیکا
- ↑ موهیسم entry in the دانشنامه فلسفه استنفورد
- ↑ The Mozi: A Complete Translation. Columbia University Press.
- ↑ موهیسم در دانشنامهٔ بریتانیکا
- ↑ موهیسم entry in the دانشنامه فلسفه استنفورد
- ↑ (Needham 1986), 91.
- ↑ (Needham 1986), 92.
کتابشناسی
[ویرایش]- Needham, Joseph (1986). Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth. Science and Civilisation in China. Vol. 3. Taipei, Taiwan: Caves Books.
پیوند به بیرون
[ویرایش]- فریزر کریس. "Mohist canon". دانشنامه فلسفه استنفورد.
- متن کامل موزی – چینی متن پروژه
- موهیسم در کرلی
