Teo

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Teo.

Teo
Nome oficial    Teo (gl)
Instancia de concello de Galicia  Parte de Mancomunidade de Municipios da Área de Santiago de Compostela Mancomunidade da Comarca de Compostela comarca de Santiago  Lista do elemento eleccións municipais en Teo
Implicados  Xefe do goberno Cargo: alcalde de Teo Lucía Calvo de la Uz Martiño Noriega
Localización  Situado en  provincia da Coruña, Galicia, España  Capital A Ramallosa  Comparte fronteira con Santiago de Compostela Brión Ames Padrón Vedra A Estrada Rois  OpenStreetMap  Coordenadas 42°47′42″N 8°33′44″O
Cifras e dimensións  Poboación 18.968 (2025) 17.942 (2013) 18.454 (2012) 18.266 (2011) 17.940 (2010) 17.807 (2009) 17.625 (2008) 17.441 (2007) 17.168 (2006) 16.809 (2005) 16.428 (2004) 16.028 (2003) 15.331 (2002) 14.894 (2001) 18.254 (2014) 18.505 (2015) 18.510 (2016) 18.478 (2017) 18.525 (2018) 18.579 (2019) 18.632 (2020) 18.778 (2021) 18.918 (2022) 19.034 (2023) 19.045 (2024)  Poboación feminina    9.452 (2019)  Poboación masculina    9.127 (2019)  Superficie    79,65 km²  Altitude    79,65 m  Fuso horario    UTC+01:00
Códigos e identificadores Código postal 15883 Código INE 15082 OpenStreetMap 343887 VIAF 47145602519701361836 Freebase /m/02z4r1g
Fontes e ligazóns  Páxina WEB teo.gal
Wikidata G:Commons C:Commons

Teo é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca de Santiago. Segundo o padrón municipal (INE) en 2022 tiña 18.918 habitantes.(17.807 no 2009, 17.168 no 2006, 16.809 no 2005, 16.428 no 2004, 16.028 en 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «teense».

Xeografía

Situación

O concello de Teo, de 80 km² de superficie, forma parte da comarca de Santiago. Limita ao norte con Ames e Santiago de Compostela, ao sur con Padrón e A Estrada, ao leste con Vedra e ao oeste con Brión e Rois. Abrangue 13 parroquias.

A superficie transcorre desde unha chaira na zona norte, con cumios como Pena Agrela (410 m), Alto de Montouto (339 m) e monte da Pulga (373 m), cara ao val do río Ulla, a menos de 100 m sobre o nivel do mar.

Orografía

As terras de Teo están constituídas por materiais duros como xistos, lousas e granitos, e rochas sedimentarias nas áreas de menor altura, como os vales do Ulla e Santa Lucía. As superficies de erosión do norte o do oeste do municipio correspóndense con antigos macizos erosionados no secundario, que na actualidade forman unha sucesión de ondulacións con resaltes graníticos nas alturas comprendidas entre os 300 e os 400 m.

Clima

A climatoloxía desta zona pertence ao dominio oceánico hiperhúmido, con temperaturas suaves matizadas pola presenza do val do Ulla no sur e pola altitude das áreas setentrionais. A temperatura media anual está entre os 13 e os 14 °C, descendendo até os 7 e os 9 °C nos meses de inverno. As precipitacións son elevadas (entre 1.700 e 1.800 mm anuais), especialmente no norte, debido á exposición directa á entrada de masas húmidas.

Demografía

Censo total	18.254 (2014)
Menores de 15 anos	2.815 (15.42%)
Entre 15 e 64 anos	12.418 (68.02%)
Maiores de 65 anos	3.021 (16.55%)

Evolución da poboación de Teo   Fontes: INE e IGE.
1900	1930	1950	1981	2004	2009	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024
7.036	7.998	9.242	11.071	16.428	17.807	18.266	18.454	17.942	18.254	18.505	18.510
(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

Historia

Dise que no castro Lupario ou de Francos estaba situado o castelo da Raíña Lupa, lugar ó que acoden os discípulos de Santiago, solicitando permiso para darlle sepultura.

No ano 967, unha grande expedición normanda comandada por Gunrod, formada por máis de cen navíos e con guías do país, ataca a ria de Arousa. Sisnando, o bispo que fortificará Compostela, failles fronte en Rarís. Sisnando morre na batalla.

No Antigo Réxime as parroquias de Calo, Cacheiras, Luou, Oza, Rarís, Recesende e Reis, formaban parte da xurisdición do Xiro da Rocha; as parroquias de Baamonde, Lucí, Vilariño e Teo pertencían á xurisdición de Vea; e a parroquia de Lampai pertencía á xurisdición de Quinta. As tres xurisdicións estaban integradas no señorío do Arcebispado de Santiago de Compostela.

A comezos do século XIX, no trienio liberal, a maior parte do territorio ocupado na actualidade por Teo era coñecido co nome de Oza, pertencente ó partido xudicial de Sar. Coa división provincial de 1822 o concello de Oza seguía a formar parte do partido xudicial de Sar, á súa vez dependente da deputación da Coruña. Trala reforma xudicial de 1834 o municipio, xa co nome de Teo, quedou asignado ao partido xudicial de Padrón.

Con todo, no proxecto administrativo de 1835 contaba cunha parroquia máis. A aprobación definitiva de 1836 asignaba a parroquia de Rumille ao concello de Padrón.

O 23 de abril de 1846, o coronel Miguel Solís, logo de proclama-la Xunta de Galicia, librará batalla nos campos de Cacheiras contra o xeneral De la Concha, enviado polo goberno de Madrid para afoga-la revolta. O resultado será a derrota dos liberais e o fusilamento dos oficiais en Carral.

Cultura

Toponimia

"Teo" atópase escrito na documentación da Idade Media como Sancta Maria de Talegio e como Santa Maria de Teeio. Partindo disto Edelmiro Bascuas considera que estamos ante un hidrotopónimo procedente dunha raíz indoeuropea *tala‑, co significado de "fluír" (a mesma que Tui, mediante < *ta+la‑); Isidoro Millán relaciónao co río Tea, partindo tamén dunha raíz hidronímica *tekw‑, co mesmo significado de "fluír"; mentres que Joseph Piel cre que se trata dun nome de posesor de orixe xermánica *Teodone, isto é, o propietario das terras.

Galería de imaxes

Artigo principal: Galería de imaxes de Teo.

• 
  Cacheiras
• 
  Cacheiras
• 
  Cruceiro en Pontevea
• 
  Ramallosa

Lugares de Teo

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Teo vexa: Lugares de Teo.

Véxase tamén

Bibliografía

• López Carreira, Anselmo (2013). Historia de Galicia. Edicións Xerais de Galicia. p. 221. ISBN 978-84-9914-532-7. Arquivado dende o orixinal o 09 de agosto de 2016. Consultado o 05 de febreiro de 2018. 

Ligazóns externas

• Páxina web do concello

---

Este artigo sobre concellos de Galicia é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.  Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.

---