close
Kontentke ótiw

Aprel

Siltemelerdi redaktorlaw
Wikipedia — erkin enciklopediya
← aprel →
Dú Si Sá Pi Ju She Ek
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30      
2026-jıl
Aprel
Bólegi yulian kalendarı, grigorian kalendarı, shved kalendarı
Image
Atalıwı апреля, kwietnia, красавіка, Ayriway killa, Eastermonðes, dubna
Qısqa atı Apr, Apr, Απρ.
Atındaǵı Aprilis, Ēostre, oak, gúller
Aldınǵısı mart
Keyingisi may
Hashtag april
Image
Súwretleniwi April, Allegory of March and April
Derekte súwretleniwi Pauly–Wissowa, The Nuttall Encyclopædia, Meyers Konversations-Lexikon, 4. Auflage (1885–1890), Ottův slovník naučný, Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary, Small Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary, Explanatory Dictionary of the Living Great Russian Language, Encyclopædia Britannica Ninth Edition, The New Student's Reference Work, Ullı Sovet Enciklopediyası (1926–1947)
Category for births in this time period
Category for deaths in this time period Category:People dead in April
Time index 3,5±0,5 ay
Quramlıq bólegi 1-aprel, 2-aprel, 3-aprel, 4-aprel, 5-aprel, 6-aprel, 7-aprel, 8-aprel, 9-aprel, 10-aprel, 11-aprel, 12-aprel, 13-aprel, 14-aprel, 15-aprel, 16-aprel, 17-aprel, 18-aprel, 19-aprel, 20-aprel, 21-aprel, 22-aprel, 23-aprel, 24-aprel, 25-aprel, 26-aprel, 27-aprel, 28-aprel, 29-aprel, 30-aprel
Bulardan parqı bar Kwiecień, April, Abril
Turaqlı tákirarlanıwshı element Q21200339, Q28790338, Q30139818, Q56299678
Commons galereyası April
Commons kategoriyası April
Negizgi úlgisi Ülgi:Säwir küntizbesi
Temanıń tiykarǵı kategoriyası
April

Aprel (latın. Aprilis) — Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń tórtinshi ayı. 30 kúnnen ibarat.

Tariyxı

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Image
Aprel, Brevarium Grimani, fol. 5v (Flamandsha)
Image
Sońǵı on jıllıqlarda Aprel ayındaǵı jıllı temperatura rekordları sanı Jer júziniń barǵan sayın keńeyip barátırǵan bóliminde suwıq temperatura rekordlarınan asıp ketti[1].

Rimlikler bul ayǵa latınsha Aprilis atın bergen[2], biraq bul attıń kelip shıǵıwı anıq emes. Dástúriy etimologiya boyınsha ol terekler hám gúllerdiń «ashıla» baslaytuǵın máwsimine belgi beriwshi aperire («ashıw») feyiline barıp taqaladı, bul bolsa báhár ushın άνοιξη (ánixi) (ashılıw) sózin qollanatuǵın házirgi grek tili menen salıstırǵanda tastıyıqlanadı. Ayırım Rim ayları qudaylardıń húrmetine atalǵanlıǵı sebepli hám Aprel quday hayal Venera ushın muqaddas bolǵanlıqtan (onıń Veneraliya bayramı aydıń birinshi kúninde ótkeriletuǵın edi), Aprilis dáslep onıń ayı — Aphrilis bolǵan degen boljam bar. Bul at onıń grekshe ekvivalenti bolǵan Afrodita (Aphros) yamasa etrusksha Apru atınan kelip shıqqan bolıwı múmkin. Yakob Grimm bolsa gipotetikalıq quday yamasa qaharman — Aper yamasa Aprustıń atın usınıs etedi[3].

Aprel eń dáslepki Rim kalendarınıń ekinshi ayı bolǵan[4], b.e.sh. 700-jılları patsha Numa Pompiliy tárepinen Ianuarius hám Februarius qosılǵanǵa shekem. Ol b.e.sh. 450-jılları decemvirler dáwirinde kalendar jılınıń (on eki ay tártip penen kórsetilgen jıl) tórtinshi ayı boldı hám sol waqıtta 29 kúnnen ibarat edi. 30-kún b.e.sh. 40-jıllardıń ortalarında Yuliy Cezar tárepinen ámelge asırılǵan hám Yuliy kalendarın payda etken reforma waqıtında qaytadan qosıldı.

Anglo-sakslar Apreldi ēastre-monaþ dep ataǵan. Ardaqlı Bede óziniń «Waqıttı esaplaw» (The Reckoning of Time) shıǵarmasında bul ēastre ayı Pasxa (Easter) sóziniń túp-tamırı ekenligin aytadı. Ol sonday-aq, bul ay bayramı usı ayda ótkeriletuǵın Eostre qudayınıń atı menen atalǵanlıǵın kórsetedi. Bul maǵlıwmat Eynxardtıń «Ullı Karldıń ómiri» (Vita Karoli Magni) miynetinde de tastıyıqlanadı.

Áwliye Georgiy kúni aydıń jigirma úshinshisine tuwra keledi; al Áwliye Mark aqshamı — jıl ishinde óliwi kerek bolǵanlardıń árwahları shirkewge kirip baratırǵanı kórinedi degen ırımı menen — jigirma tórtinshisine tuwra keledi[4].

Qıtayda imperator hám shahzadalar tárepinen jer aydawdıń simvollıq dástúri olardıń úshinshi ayında ótkeriledi, bul jiyi Aprel ayına tuwra keledi[4]. Fin tilinde Aprel — huhtikuu, bul «qırqıw hám jaǵıw ayı» degen mánini bildiredi, sebebi bul waqıtta egin maydanların ashıw ushın ashıq tuqımlılar kesilip, jaǵılatunǵın edi.

Sloven tilinde eń keń tarqalǵan dástúriy atı — mali traven, yaǵnıy ósimlikler óse baslaytuǵın ay. Bul at dáslep 1466-jılı Shkofya-Loka qoljazbasında jazılǵan[5].

Aprel ayı dáslep 30 kúnnen ibarat edi; Numa Pompiliy onı 29 kún qıldı; aqırında, Yuliy Cezardıń kalendar reforması onı taǵı 30 kún qıldı. Bul b.e.sh. 8-jılı Avgust Cezardıń kalendar qayta kóriwi waqıtında ózgertilmedi.

Áyyemgi Rimde Cerealiya festivalı Apreldiń ortasınan aqırına shekem jeti kún dawamında ótkeriletuǵın edi, biraq anıq sáneleri ele de anıqlanbaqta. Latın bayramları (Feriae Latinae) da Aprelde ótkerilip, sánesi ózgerip turatuǵın edi. Basqa áyyemgi Rim bayramları qatarına Veneraliya (1-aprel), Megaleziya (10–16-aprel), Fordicidiya (15-aprel), Pariliya (21-aprel), Vinalia Urbana (23-aprel), Robigaliya (25-aprel) hám Serapiya (25-aprel) kiredi. Floraliya Rim Respublikası dáwirinde 27-aprelde yamasa Yuliy kalendarı boyınsha 28-aprelde ótkerilip, 3-mayǵa shekem dawam etken. Biraq, bul sáneler házirgi Grigorian kalendarına tuwra kelmeydi.

Liridalar meteor jawını hár jılı 16-aprelden 26-aprelge shekem kórinedi, eń joqarı belsendiligi ádette 22-aprelde boladı. Eta-Akvariidalar meteor jawını da Aprelde payda boladı. Ol hár jılı 21-aprelden 20-mayǵa shekem kórinedi, eń joqarı belsendiligi 6-may átirapında boladı. Pi-Puppidalar 23-aprelde payda boladı, biraq bul tek tiykarǵı kometanıń perigeliy sánesi átirapındaǵı jıllarda boladı. Virginidalar da Apreldiń hár qıylı sánelerinde jawadı.

«Aprel kúnleri» (journées d'avril) — bul Franciya tariyxında 1834-jılı Lion, Parij hám basqa jerlerde Lui-Filipp húkimetine qarsı kóterilisler seriyasına berilgen at. Bul kóterilisler qatal repressiyalarǵa hám procès d'avril (aprel procesi) retinde belgili bolǵan ataqlı sud procesine alıp keldi[4].

Simvollar

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Qırlanǵan almaz
Qırlanǵan almaz

Aprel ayınıń tuwılǵan aydıń tası — almaz. Tuwılǵan aydıń gúli — ápiwayı láyli (Bellis perennis) yamasa shiyrin noqat[6][7]. Zodiak belgileri — Qoy (19-aprelge shekem) hám Buǵa (20-aprelden baslap)[8][9].

Láyli gúli
Láyli gúli
Shiyrin noqat
Shiyrin noqat

Bayramlar hám itibar beriletuǵın kúnler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Qosımsha qarań: Kategoriya:Aprel bayramları

Bul dizim mindetli túrde rásmiy statusqa iye yamasa ulıwma atap ótiletuǵın kúnlerdi ańlatpaydı.

Ay boyı

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Image
Shveycariyadaǵı katolik shirkewinde Rabbimizdiń tiriliwin sáwlelendiretuǵın freska

Amerika Qurama Shtatları

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Image Waqıyalar

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Qosımsha qarań: Kategoriya:Aprel waqıyaları

Image Tuwılǵanlar

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Qosımsha qarań: Kategoriya:Aprelde tuwılǵanlar

Image Qaytıs bolǵanlar

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Qosımsha qarań: Kategoriya:Aprelde qaytıs bolǵanlar

Derekler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  1. ↑ «Mean Monthly Temperature Records Across the Globe». National Centers for Environmental Information (NCEI) of the National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA). Link is an example for one month; for other months, change the "202501" in the preceding URL to yyyymm, where yyyy is the four-digit year and mm is the two-digit month (01=January through 12=December)
  2. ↑ "April" in Chambers's Encyclopædia. London: George Newnes, 1961, Vol. 1, p. 497.
  3. ↑ Jacob Grimm Geschichte der deutschen Sprache. Cap. "Monate"
  4. 1 2 3 4 Úlgi:EB1911
  5. ↑ «Koledar prireditev v letu 2007 in druge informacije občine Dobrova–Polhov Gradec» [The Calendar of Events and Other Information of the Municipality of Dobrova–Polhov Gradec] (sl). Municipality of Dobrova-Polhov Gradec (2006). 2013-jıl 2-noyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi.
  6. ↑ Kipfer, Barbara Ann (1997) The Order of Things. New York: Random House
  7. ↑ «U101 College Search». 2012-jıl 11-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi.
  8. ↑ The Earth passed the junction of the signs at 14:45 UT/GMT on April 19, 2020, and will pass it again at 20:33 UT/GMT on April 19, 2021.
  9. ↑ «Astrology Calendar». yourzodiacsign. 2020-jıl 29-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2020-jıl 29-mart. Signs in UT/GMT for 1950–2030.
  10. ↑ «Virginia Governor - Ralph Northam - Proclamation» (en-US). www.governor.virginia.gov. 2019-jıl 9-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2019-jıl 9-iyun.
  11. ↑ «Autism Awareness Month – Michael J. Dunleavy». gov.alaska.gov (2019-jıl 1-aprel). 2019-jıl 9-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2019-jıl 9-iyun.
  12. ↑ «World Autism Month» (en). Autism Speaks. 2019-jıl 17-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2019-jıl 9-iyun.
  13. ↑ «The Month of the Military Child». Department of Defense Education Activity. DoDEA. Qaraldı: 2022-jıl 5-aprel.
  14. ↑ «Month of the Military Child». Department of Defense. Qaraldı: 2022-jıl 5-aprel.
  15. ↑ «Occupational Therapy Month». American Occupational Therapy Association. AOTA. Qaraldı: 2020-jıl 31-mart.
  16. ↑ «National Rosacea Society designates April as "Rosacea Awareness Month"». Practical Dermatology (2018-jıl 3-aprel). Qaraldı: 2021-jıl 9-iyun.
  17. ↑ «Rosacea Awareness Month Focuses on Management Options». Pharmacy Times (2020-jıl 1-aprel). Qaraldı: 2021-jıl 9-iyun.

Sırtqı siltemeler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
«https://kaa.wikipedia.org/w/index.php?title=Aprel&oldid=212139» saytınan alınǵan