Groesbeek

**Groesbeek**
Plaats in Nederland
	(Details) (Details)
	;
Situering
Provincie	Gelderland
Gemeente	Berg en Dal
Coördinaten	51° 47′ NB, 5° 56′ OL
Algemeen
Oppervlakte	35,88 km²
- land	35,88 km²
- water	0 km²
Inwoners ; (2023-01-01)	17.120 ; (477 inw./km²)
Hoogte	16,6 - 95,10 m
Woningvoorraad	7.572 woningen
Overig
Postcode	6560-6562
Netnummer	024
Woonplaatscode	2291
Belangrijke verkeersaders
Website	Officiële website
Foto's
	Zuidmolen van Groesbeek
Portaal	Nederland

Groesbeek (uitspraak^ⓘ) is een plaats en voorheen zelfstandige gemeente in het zuiden van de Nederlandse provincie Gelderland. De plaats is sinds 1 januari 2015 deel en tevens de hoofdplaats van een grotere fusiegemeente, die sinds 1 januari 2016 officieel Berg en Dal heet.

De eigenlijke plaats Groesbeek ligt ongeveer tien kilometer ten zuidoosten van Nijmegen, hoewel het grondgebied van de vroegere gemeente Groesbeek rechtstreeks grenst aan het oosten en zuidoosten van de gemeente Nijmegen. De plaats ligt midden in een heuvelachtige en bosrijke omgeving, en binnen het Rijk van Nijmegen.

Naam

De naam van de plaats verwijst naar alle waarschijnlijkheid naar de beek die hier ooit in oostelijke richting stroomde.

Het eerste deel, groes, is volgens een van de verklaringen een verouderd of gewestelijk woord dat zoveel betekent als "graszode" of "weiland". De naam Groesbeek als geheel betekent dan dus letterlijk "land aan een beek".^[2]^[3] Er is echter ook nog een andere opgevoerde verklaring, nl. dat het hier zou gaan om Grôn, een persoonsnaam.^[4]^:46

Geschiedenis

De oudst bekende vermelding van de plaatsnaam Groesbeek komt uit een oorkonde die is gedateerd op 26 mei 1040, toen Sindicho door Rooms-koning Hendrik III werd beleend met een hoeve of villa genaamd Gronspech. Waarschijnlijk bestond dit uit een boerderij, boomgaarden, landerijen en een vijver. Samen met Watermeerwijk en de huidige buurtschap Grafwegen vormt dit, voor zover bekend, de oudste bewoningskern in Groesbeek.^[5]^:8 Nadat het geslacht Groesbeek in de 17e eeuw was uitgestorven kwam het gebied in 1768 uiteindelijk in handen van de Staten van Gelre en Zutphen, het provinciaal bestuur van die tijd.^[6]^:194

Tot en met de 19e eeuw was er in Groesbeek veel armoede. In 1905 werd er een stoomzuivelfabriek gebouwd, waarna de industrie ook hier snel ging groeien en daarmee de werkgelegenheid.

Op 1 januari 1915 ging een stukje van het meest noordelijke grondgebied van de gemeente Groesbeek over naar de aangrenzende gemeente Nijmegen, een gebied van ca. 158 hectare. Dit komt grotendeels overeen met de huidige wijk Kwakkenberg, die hier toen nieuw is gebouwd.^[7]

Groesbeek bleef een zelfstandige gemeente tot 1 januari 2015. De gemeente Groesbeek ging toen samen met Millingen aan de Rijn en Ubbergen (twee gemeentes die zelf ook al het resultaat waren van de eerdere samenvoeging van meerdere dorpen) op in een nieuwe fusiegemeente, die gedurende het eerste jaar daarna zelf de naam Groesbeek kreeg. Per 1 januari 2016 is deze fusiegemeente hernoemd tot Berg en Dal, een verwijzing naar het dorp dat eerder deels bij Groesbeek en deels bij Ubbergen was ondergebracht.

Bezienswaardigheden

Vrijheidsmuseum
Hervormde kerk
Cosmas en Damianuskerk
Voedselbos Ketelbroek
de Zuidmolen, de maalvaardige korenmolen van Groesbeek.

Fotogalerij

Dorpsstraat en Bellevue
Centrum
Boerderij Zevenheuvelenweg
Dorpsstraat

Monumenten

In de gemeente is een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, en oorlogsmonumenten, zie:

Musea

Vrijheidsmuseum
Museumpark Orientalis Heilig Land Stichting (voormalig Bijbels openluchtmuseum)
Wereldmuseum Berg en Dal
Nederlands Wijnbouwcentrum

Begraafplaats

Groesbeek Canadian War Cemetery

Evenementen

Carnavalsoptocht
Zevenheuvelenloop
Nijmeegse Vierdaagse (meerdaagse langeafstandsmars in derde week van juli met ook veel deelnemers uit het buitenland)
De Nederlandse Wijnfeesten (jaarlijks in september)
De Groesbeekse Bierfeesten
Zevenheuvelenfeesten Groesbeek (jaarlijks in juli)
Zwitserloot Dak Run
De Groesbeekse Muziekzondag (jaarlijks op de derde zondag van oktober)
Smartlappenfestival Tranendal tussen de Heuvels (jaarlijks op Hemelvaartsdag)
De Groesbeekse Barre Barrentocht (jaarlijks in de winter)
Verlichte Halfvasten Optocht Groesbeek
Gitaarbeurs Groesbeek
Derde etappe van de Ronde van Spanje 2009 (van Zutphen naar Venlo)
Tweede etappe van de Ronde van Italië 2016 (van Arnhem naar Nijmegen)

Carnaval in Groesbeek

Binnen de gemeente zijn drie coördinerende carnavalsverenigingen actief, genaamd De Feestneus, Net Aecht en de Berggeiten in Berg en Dal.

Bullensound

Groesbeek kent sinds de jaren 60 een eigen muziektraditie van vooral Nederlandstalige muziekgroepen met deels Duitse invloeden.^[bron?] Bekende vertegenwoordigers waren The Sunstreams (rond Wim Liebers, bijgenaamd de 'opperbul'). The Moonlights, The Belcanto's, Maple Leaf, The Sunshines, Sympathie, Kameleon en Gebroeders Wijnhoven. Er zijn drie verzamel-cd's uitgegeven met Groesbeekse muziek: De muzikale groeten uit Groesbeek (1984), Groesbeek dorp vol muziek (1989) en Groesbeek Daar zit muziek in (2018).^[8]

Politiek

Gemeenteraad

De gemeenteraad van Groesbeek telde 17 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad van de oude gemeente Groesbeek van 1998 tot en met 2014:

Partij	1998	2002	2006	2010
PvdA	4	3	4	3
Groesbeekse Volkspartij	3	3	4	3
VOLG	2	4	3	3
CDA	4	4	3	4
VVD	2	1	1	2
GroenLinks	1	2	1	1
Sociaal Groesbeek	-	-	1	1
DPG	1	-	-	-
Totaal	17	17	17	17

In verband met de gemeentelijke herindeling per 1 januari 2015 werden in 2014 gemeenteraadsverkiezingen gehouden op 19 november.

Verenigingen

In Groesbeek heeft een aantal (amateur)voetbalclubs zijn thuisbasis; Achilles '29, VV Germania, De Treffers, DVSG, Groesbeekse Boys en VV Rood Wit.

Bekende personen uit Groesbeek

Geboren in Groesbeek

Rini van den Bergh (1948), voetballer
Paul Wilbers (1948), politicus
Jan Peters (1954), voetballer
Frans Janssen (1955), voetballer
Henk Grim (1962), voetballer
Arno Arts (1969), voetballer
Bas Eickhout (1976), politicus
Marc Peters (1978), voetballer
Tim Bakens (1982), voetballer

Overleden in Groesbeek

Adrianus van Oosterhoudt (1751-1823), zilversmid
Lodewijk Rogier (1894-1974), historicus
Charles Nypels (1895-1952), typograaf en auteur
Jac Maris (1900-1996), beeldhouwer
Wim Liebers (1946-2016), zanger

Natuur en omgeving

Groesbeek ligt midden in natuurrijk gebied. Ten westen en ten zuiden van de plaats liggen het Groesbeekse Bos en Heumensoord. Historisch zijn dit overblijfselen van het Nederrijkswald, wat weer hoorde bij het Ketelwald dat zich tot in de middeleeuwen uitstrekte tot aan Kleef (het Reichswald in Noordrijn-Westfalen is een ander restant hiervan).

In het oosten ligt de Nederrijnse Heuvelrug, een stuwwal.

Topografie

Topografisch 3-D beeld van Groesbeek, met daarin duidelijk het dal dat door Groesbeek loopt.

Zie ook

Bronnen, noten en referenties

1 2 3 4 5 Tabel: Bevolking; maandcijfers per gemeente en overige regionale indelingen, 1 januari 2023, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen
↑ Schutjes, L.H.C. (1872). Geschiedenis van het bisdom 's Hertogenbosch, Volume 3. Boekdrukkerij van het bisdom van 's Hertogenbosch in het Instituut voor doofstommen, p. 812.
↑ Buiks, Chr. (2021). Boeren, beemden, bossen en beesten in de Baronie van Breda. Eburon, p. 535. ISBN 9789463011396.
↑ Bosch, A, S. Schmiermann, B. Thissen, J.H.C.M. Biemans (1991). Van Gronspech tot Groesbeek Fragmenten uit een lokaal verleden 1040-1940. Vereniging Heemkundekring Groesbeek, "Van villa naar dorpsgemeenschap". ISBN 9090047263.
↑ Bosch, A, S. Schmiermann, B. Thissen, J.H.C.M. Biemans (1991). Van Gronspech tot Groesbeek Fragmenten uit een lokaal verleden 1040-1940. Vereniging Heemkundekring Groesbeek, "Inleiding". ISBN 9090047263.
↑ Uitterhoeve, W.J.G., Theodoor, G. & Lemmens, M (2005). Nijmegen Binnen En Buiten De Singels: Een Rondgang Door Stad En Buitengebied. SUN, Amsterdam, "Groesbeek". ISBN 9058751597.
↑ Groesbeek een kopje kleiner, Canon van Nederland
↑ Groesbeek trots op de eigen Bullensound, omroepgelderland.nl, 21 oktober 2018. Gearchiveerd op 12 mei 2021.