Wijk bij Duurstede
Gemeente in Nederland  | |||
|---|---|---|---|
.png) | |||
| Situering | |||
| Provincie | -Flag.svg){kind=small} Utrecht | ||
| Coördinaten | 51° 59′ NB, 5° 20′ OL | ||
| Algemeen | |||
| Oppervlakte | 50,40 km² | ||
| - land | 47,62 km² | ||
| - water | 2,78 km² | ||
| Inwoners (1 jan 2026) |
23.712? (498 inw./km²) | ||
| Bestuurscentrum | Wijk bij Duurstede | ||
| Kernen | Cothen, Langbroek | ||
| Naam inwoners | Wijkenaren | ||
| Belangrijke verkeersaders |   | ||
| Politiek | |||
| Burgemeester (lijst) | Petra Doornenbal (CDA, wnd.)[1] | ||
| Economie | |||
| Gemiddeld inkomen (2023) | € 41.300 per inwoner | ||
| Gem. WOZ-waarde (2024) | € 437.000 | ||
| WW-uitkeringen (2023) | 10 per 1000 inw. | ||
| Overig | |||
| Postcode(s) | 3945, 3947, 3960-3962 | ||
| Netnummer(s) | 0343 | ||
| CBS-code | 0352 | ||
| CBS-wijkindeling | zie wijken en buurten | ||
| Amsterdamse code | 10760 | ||
| Website | www.wijkbijduurstede.nl | ||
 Bevolkingspiramide (2023) | |||
| Topografische kaart | |||
 | |||
| Topografische gemeentekaart van Wijk bij Duurstede, september 2022. | |||
| |||
Wijk bij Duurstede (ⓘ) is een vestingstad en gemeente in het zuiden van de Nederlandse provincie Utrecht.
De gemeente telt 23.712 inwoners (1 januari 2026, bron: CBS) op een oppervlakte van 50,3 km² waarvan 2,68 km² water. Door en langs Wijk bij Duurstede stromen de waterwegen Nederrijn, Lek, Kromme Rijn en het Amsterdam-Rijnkanaal.
De gemeente grenst aan de gemeenten Houten, Bunnik, Utrechtse Heuvelrug, Culemborg en Buren.
Naamsverklaring
[bewerken | brontekst bewerken]Voor het naamdeel Wijk worden verschillende verklaringen gegeven, zoals dat het onder meer herleid zou kunnen worden tot het Romeinse vicus, of het Germaanse wik wat weer "bocht" of "inham" betekent.[2] Het naamdeel Duurstede komt van de vroegere handelsplaats Dorestad, waarvan de naam op zijn minst deels van Keltische oorsprong is.[3]
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Voorgeschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]
Zie ook DorestadTijdens de Romeinse tijd bevond zich op de plek van het huidige Wijk bij Duurstede aan de Rijn een Romeins castellum, wellicht Levefanum. Ook liep de noordelijke grens (limes) van het Romeinse Rijk dwars door Wijk bij Duurstede.
In de vroege middeleeuwen moet hier een van de belangrijkste handelsplaatsen van Noordwest-Europa hebben gelegen: Dorestad. Lange tijd is aangenomen dat deze stad rond 850 bezweek door aanvallen van de Vikingen. Inmiddels wordt een combinatie van natuurlijke en (kerk)politieke factoren tezamen met de verschuivende machtsverhoudingen gezien als een meer waarschijnlijke verklaring voor de neergang van Dorestad. De Rijnbedding zou zich wat verplaatst hebben, terwijl de haven in dezelfde tijd zou zijn begonnen te verzanden. Daarenboven kwam er een waterstijging.
Het verval van Dorestad betekende een periode van bloei voor Tiel, Deventer en later Utrecht, die nu vrij spel hadden.
Er zijn vele vondsten gedaan in en rond Wijk bij Duurstede uit deze geschiedenisperiodes, die te zien zijn in Museum Dorestad.
Vanaf de 14e eeuw
[bewerken | brontekst bewerken]Wijk bij Duurstede kreeg in 1300 stadsrechten van Gijsbrecht van Abcoude. De plaats was gebouwd aan een in 1270 gebouwde woontoren die zou groeien tot Kasteel Duurstede. Waarschijnlijk is kort daarop ter verdediging van de stad begonnen met het aanbrengen van een aarden omwalling en omgrachting waarbij voor de omgrachting deels gebruik werd gemaakt van de oude rivierbeddingen.
Midden 14e eeuw werd de stad in oostelijke richting uitgebreid en vermoedelijk werd in dezelfde periode de stad voorzien van een stadsmuur met stadspoorten (zoals de Veldpoort) en versterkingstorens. De stadsmuur en omgrachting werden rond 1445 vernieuwd.[4]
Ligging
[bewerken | brontekst bewerken]De gemeente Wijk bij Duurstede is landelijk gelegen in het midden van Nederland, direct ten noorden van de grote rivieren. Ze ligt aan de kruising van het Amsterdam-Rijnkanaal met de Lek en de splitsing van de Nederrijn in de Lek en de Kromme Rijn.
Aangrenzende gemeenten
[bewerken | brontekst bewerken]| Aangrenzende gemeenten | ||||
|---|---|---|---|---|
 Bunnik |
 Utrechtse Heuvelrug | |||
 |
||||
 Houten |
||||
 Culemborg (Gld) |
 Buren (Gld) | |||
Indeling
[bewerken | brontekst bewerken]De gemeente bestaat uit de stad Wijk bij Duurstede (18.205 inwoners) en is op 1 januari 1996 samengevoegd met de gemeenten Cothen (3.280 inwoners) en Langbroek (2.510 inwoners).[5]
Voor de wijkindeling zie wijken en buurten in Wijk bij Duurstede.
Politiek
[bewerken | brontekst bewerken]Gemeenteraad
[bewerken | brontekst bewerken]De gemeenteraad van Wijk bij Duurstede bestaat uit 19 zetels. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de gemeenteraadsverkiezingen sinds 1994:
| Partij | 1994 | 1998 | 2002 | 2006 | 2010 | 2014 | 2018 | 2022 | 2026[6] |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| SamenWerkt* | - | - | - | - | - | - | - | 5 | 5 |
| Oprechte BurgerBelangen (tot 2025: BurgerBelangen) |
- | - | - | - | - | - | 3 | 3 | 4 |
| Lokaal Liberaal | - | - | - | - | - | - | - | [a] | 3 |
| VVD | 5 | 5 | 5 | 3 | 4 | 3 | 4 | 3[a] | 2 |
| CDA | 4 | 3 | 4 | 3 | 3 | 2 | 2 | 2 | 2 |
| D66 | 1 | 1 | - | - | 1 | 2 | 1 | 1 | 1 |
| Protestant-Christelijke Groepering | 1 | 2 | 1 | 2 | 2 | 2 | 3 | 2 | 1 |
| SP | - | - | - | 3 | 3 | 5 | 3 | 2 | 1 |
| Duurstede voor Democratie | - | - | - | - | - | - | - | 1 | - |
| GroenLinks | 5 | 4 | 4 | 3 | 3 | 3 | 3 | * | - |
| PvdA | 2 | 3 | 2 | 4 | 2 | 1 | - | * | - |
| Burger Belangen Nu | 1 | 1 | 3 | 1 | 1 | 1 | - | - | - |
| Totaal | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 |
* SamenWerkt bestaat uit Open, GroenLinks en PvdA.
College van B&W
[bewerken | brontekst bewerken]Het college van burgemeester en wethouders bestaat uit:
- Sinds 2 maart 2026, Petra Doornenbal (CDA): openbare orde & veiligheid; communicatie; P&O; bestuurlijke zaken; regionale samenwerking.[1][8]
- Sinds 20 november 2025, Arne Schaddelee (CU): beheer openbare ruimte & milieu; economie; ruimtelijke ordening, wonen, gebiedsontwikkeling, mobiliteit; duurzaamheid; archeologie & erfgoed.[9][10]
- Sinds 20 november 2025, Bert Lubbinge (PvdA): jeugd & onderwijs; zorg & welzijn, sport; kunst & cultuur; participatie; publieksdiensten; financiën; bedrijfsvoering (exclusief P&O & communicatie); gemeentelijk vastgoed.[9][11]
Gebouwen
[bewerken | brontekst bewerken]Kerken
[bewerken | brontekst bewerken].jpg)
- Sint Jan de Doperkerk aan de Markt in het oude stadscentrum, middeleeuwse pseudobasiliek met een laatgotische toren die drie geledingen zou krijgen, naar het voorbeeld van de Utrechts Domtoren, waarvan echter alleen de onderste en een klein deel van de middelste is voltooid. De kerk bezit het Kiespenningorgel uit 1631 en het Harrison & Harrisonorgel uit 1883. In het Zuidertransept staat een klein orgel van de orgelmakers Van Vulpen, de kas is gemaakt door Friedrichs.
- Rooms-katholieke Sint Johannes de Doperkerk aan de Klooster Leuterstraat in het oude stadscentrum, neogotische pseudo-basiliek naar het ontwerp van de bouwmeester Wolter te Riele, gerealiseerd in 1907 door verbouwing van een eenvoudig kerkgebouw uit het midden van de 19-de eeuw, hierna nog enkele malen verbouwd.
Kastelen
[bewerken | brontekst bewerken]Molens
[bewerken | brontekst bewerken]
- korenmolen Oog in 't Zeil (Cothen)
- korenmolen Rijn en Lek (Wijk bij Duurstede)
Monumenten
[bewerken | brontekst bewerken]In de gemeente is er een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, een beschermd stadsgezicht en enkele oorlogsmonumenten, zie:
Musea
[bewerken | brontekst bewerken]Kunst in de openbare ruimte
[bewerken | brontekst bewerken]Toerisme
[bewerken | brontekst bewerken]Festivals
[bewerken | brontekst bewerken]- Blues kroegentocht (BluesinWijk)
- Kleurrijk uit in Wijk
- PuurWijks
- Lekkodagen
- Mazijkpop
- Catch-Up Festival
- Brood en spelen
- Kerst bij Duurstede
- Wijn bij Duurstede
- At the Harbour
- Het Wijkse Stadsfeest
- Zondagmiddagconcerten in de Grote Kerk
- Evensongs in de Grote Kerk
- Maleborduur Bockbierfestival
Recreatiegebieden
[bewerken | brontekst bewerken]- Recreatiegebied 'waarden van Gravenbol'
Verkeer en vervoer
[bewerken | brontekst bewerken]Afstanden
[bewerken | brontekst bewerken]- Utrecht 22 km
- Amersfoort 23 km
- Amsterdam 64 km
Provinciale wegen
[bewerken | brontekst bewerken]Waterwegen
[bewerken | brontekst bewerken]
Wijk bij Duurstede heeft een haven. Het ligt aan de volgende waterwegen:
Openbaar vervoer
[bewerken | brontekst bewerken]U-OV rijdt met onderstaande buslijnen door Wijk bij Duurstede.
- Bus 56 (reguliere verbinding van en naar Amersfoort via Zeist)
- Bus 341 (U-liner van en naar station Utrecht Centraal)
- Bus 695 (schoolbus van en naar Maarsbergen)
- Bus N41 (nachtbus van en naar Utrecht Centraal)
Veerdiensten
[bewerken | brontekst bewerken]
- Veerboot Spes Futura van het Wijkse Veer vaart over de rivier de Lek en verbindt Wijk bij Duurstede met Rijswijk (Gelderland).
- Veerboot Spes Salutis van het Beusichemse Veer vaart over de rivier de Lek en verbindt Wijk bij Duurstede met Beusichem.
Sport
[bewerken | brontekst bewerken]Wijk bij Duurstede kent een voetbalclub (CDW) en een hockeyclub (Dorsteti). Ook zijn er onder meer verenigingen voor judo, karate, tennis, basketbal, badminton, volleybal, honkbal en korfbal.
In 1955 werd het Nederlands kampioenschap wegwielrennen in Wijk bij Duurstede gehouden, Thijs Roks werd toen Nederlands kampioen.
Bekende (voormalige) inwoners
[bewerken | brontekst bewerken]Geboren in Wijk bij Duurstede
[bewerken | brontekst bewerken]- Dirck van Baburen (ca. 1595-1624), kunstschilder
- Willem Verbeek (1820-1888), huisarts en hoofdredacteur van schaaktijdschrift Sissa
- Dirk Fock (1858-1941), Tweede Kamerlid voor de Liberale Unie
- Gijsbertus Vonk (1889-1969), Tweede Kamerlid voor de PvdV
- Rie Lips-Odinot (1908-1998), Tweede Kamerlid voor de CPN
- Everhardus Jacobus Ariëns (1918-2002), hoogleraar farmacologie
- Jochem Royaards (1943-2012), acteur en regisseur
- Els van Odijk (1953-2023), kunsthistoricus
- Joost van Ginkel (1971), filmregisseur en scenarioschrijver
- Bert Slagter (1982), schrijver
Elders geboren
[bewerken | brontekst bewerken]- Jordaan Everhard van Rheden (1822-1890), onderwijzer en amateurfotograaf.
- W.G. van de Hulst jr. (1917-2006), kunstschilder, beeldhouwer, illustrator en kinderboekenschrijver
- Wim Peters (1921-2019), journalist en burgemeester
- Jaap Bethlem (1924-2017), hoogleraar
- Karel Prior (1924-1997), radiopresentator, televisieregisseur en producent
- Anton Houtsma (1938-2014), politicus en burgemeester
- Irene van Lippe-Biesterfeld (1939), prinses. Zij woonde tot 2015 een gedeelte van het jaar in deze stad.
- Jelles Bode (1942-2012), politieagent en filelezer
- Sis van Rossem (1945-2022), kunsthistorica, columniste en presentatrice
- Leo van Veen (1946), voetballer en voetbalmanager
- Stef Stokhof de Jong (1950-2021), beeldhouwer, glaskunstenaar en textielkunstenaar
- Sierd de Vos (1959), voetbalcommentator
- Eric Balemans (1961-2021), politicus
- Jozua Douglas (1977), kinderboekenschrijver
- Wouter Hamel (1977), jazzzanger
- Peter Kuipers Munneke (1980), weerman
- Michelle Courtens (1981), zangeres en Nederlandse inzending Eurovisiesongfestival 2001[12]
- Nikkie Plessen (1985), presentatrice, actrice en model
- Mohamed El Makrini (1987), professioneel voetbalspeler
- Laura Dekker (1995), solozeilster
Fotogalerij
[bewerken | brontekst bewerken]
Stadsgezicht Wijk bij Duurstede
De Runmolenpoort, die een molen en poort in één is
Kasteel Duurstede
Recreatiegebied Gravenbol
De Johannes de Doper kerk
Straatbeeld op de R.K. kerk
Prinses Irenesluizen in het Amsterdam-Rijnkanaal, ten westen van Wijk bij Duurstede
Kasteel Duurstede met op de achtergrond de toren van de Johannes de Doper kerk
Uitzicht vanaf de straat Mazijk op de R.K. kerk
Externe links
[bewerken | brontekst bewerken]- Officiële website
- Beknopte geschiedenis Wijk bij Duurstede op website Regionaal Historisch Centrum Zuidoost Utrecht
- Noten
- Bronnen
- W.A. van Es en W.J.H. Verwers (2000), De voorgeschiedenis van Wijk bij Duurstede, blz. 25- 40, in: M.A. van der Eerden-Vonk e.a. (2000), Wijk bij Duurstede: 700 jaar stad, Uitgeverij Verloren, ISBN 9065506195
- 1 2 Petra Doornenbal waarnemend burgemeester Wijk bij Duurstede, Provincie Utrecht, 13 februari 2026. Gearchiveerd op 14 februari 2026.
- ↑ J. van Doesburg (2000), What's in name? De naam Wijk in relatie tot de ligging en de functie van de nederzetting, blz. 68e.v. in: M.A. van der Eerden-Vonk e.a. (2000), Wijk bij Duurstede: 700 jaar stad, Uitgeverij Verloren, ISBN 9065506195
- ↑ L. Tooriaans (2005), De etymologie van Dorestat, blz. 42-53, Jaarboek Oud-Utrecht 2005, ISBN 90-71108-24-4
- ↑ J. van Doesburg (1995), De stadsommuring van Wijk bij Duurstede: resultaten van het archeologisch onderzoek "Langs de Wal"[dode link], in: Het Kromme Rijngebied, Jaargang 29-2 (juni 1995), blz. 44-51
- ↑ Tabel: Bevolking; maandcijfers per gemeente en overige regionale indelingen, 1 januari 2023, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen
- ↑ Proces-verbaal centraal stembureau. Gemeente Wijk bij Duurstede (26 maart 2026). Geraadpleegd op 30 maart 2026.
- ↑ VVD'ers Wijk bij Duurstede verlaten partij: 'We staan niet meer achter de landelijke VVD', RTV Utrecht, 23 april 2024. Geraadpleegd op 13 mei 2024.
- ↑ Petra Doornenbal, Gemeente Wijk bij Duurstede. Gearchiveerd op 2 maart 2026.
- 1 2 Nieuwe wethouders treden aan in Wijk bij Duurstede, VNG Utrecht, 20 november 2025. Gearchiveerd op 10 februari 2026.
- ↑ Arne Schaddelee, Gemeente Wijk bij Duurstede. Gearchiveerd op 10 februari 2026.
- ↑ Bert Lubbinge, Gemeente Wijk bij Duurstede. Gearchiveerd op 10 februari 2026.
- ↑ 20 jaar geleden won Michelle uit Wijk bij Duurstede het Nationaal Songfestival. www.wijksnieuws.nl (22 mei 2021). Geraadpleegd op 13 mei 2024.
· 
· 
· · 
