Pardus

Başlığın diğer anlamları için Pardus (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

Pardus

Pardus 25.1 Gnome masaüstü ekran görüntüsü
Geliştirici(ler)	TÜBİTAK
Proje Durumu	Aktif
İşletim sistemi ailesi	Linux
Paket yöneticisi	dpkg
Son kararlı sürümü	25.0  25 Kasım 2025
Kaynak türü	Açık kaynak
Lisans	GPL
Çekirdek türü	Monolitik
Güncelleme yöntemi	APT
İlk Yayınlanma	27 Aralık 2005) (2005-12-27)
Son kararlı sürümü	25.0 (25 Kasım 2025) (25 Kasım 2025))
Platform desteği	AMD64, ARM64
Kullanıcı arayüzü	GNOME, XFCE
Web sitesi	pardus.org.tr
Desteklenen Diller	Türkçe, İngilizce

Pardus, Türkiye'de TÜBİTAK BİLGEM YTE tarafından geliştirilen bir GNU/Linux dağıtımı olan işletim sistemi. Planlamasına 2003 yılında başlanmış olup, ilk kararlı sürümü 27 Aralık 2005'te yayımlanmıştır. Kamu kurum ve kuruluşlarına yönelik olarak geliştirilmekte olup bireysel kullanıcılar tarafından da kullanılabilmektedir. Masaüstü, ETAP, Eğitim, ARM, Bulut ve Sunucu sürümleri bulunur.

Pardus adı Anadolu parsının bilimsel adı olan Panthera pardus tulliana'dan gelmektedir.

2005 yılında yayınlanan ilk sürümden 2011 yılına kadar herhangi bir başka Linux dağıtımı temel alınmadan, kendine özgü projelerle geliştirilmiştir. 2011 yılı son aylarından itibaren TÜBİTAK bünyesinde yeniden yapılanma çalışmaları neticesinde eski yönetici ve geliştirici ekip yerine 2012 yılında yeni bir ekip oluşturulup o güne kadar Pardus projesi kapsamında geliştirilmiş olan PiSi paket yönetim sistemi, ÇOMAR yapılandırma yöneticisi, YALI kurulum aracı, Müdür açılış sistemi, Kaptan ilk ayar sihirbazı ve diğer tüm projeleri terk edilerek Debian (kararlı sürümü) tabanına geçilmiştir. 25 Ocak 2013'te yayımlanan "Pardus 2013 Anadolu Parsı" sürümü ile artık Debian tabanlı bir Linux dağıtımı haline gelmiştir. Ayrıca, projenin hedef kitlesi de kamu kurum ve kuruluşları olarak revize edilmiştir. Geride bırakılan eski Pardus projeleri ise gönüllüler tarafından yürütülen Pisi Linux projesi kapsamında sürdürülmektedir.

Tarihçe

Pardus sürüm tarihçesi

Ana madde: Pardus sürüm tarihçesi

Günümüzde Pardus'un 2 yılda bir ana, 3 ayda bir ara sürümü yayımlanmaktadır. Bu Debian kararlı sürüm takvimini izlemekle birlikte, Pardus sürüm numaraları ana sürümün yayımlandığı yılın numarası ile başlar.

Oluşum süreci (2003-2005)

2003 yılının önemli bir bölümünde TÜBİTAK tarafından ulusal bir işletim sistemi dağıtımının gerekliliği, dünyada benzer uygulamalar, yazılım sektörünün mevcut durumu ve eğilimleri araştırıldı. Ülkenin bilgi teknolojisi alanındaki insan kaynağı, yerel yazılım sektörünün yetenekleri ve rekabet unsurları incelendi. Önceki ve mevcut Türkçe Linux dağıtımları olan Turkuaz ve Gelece Linux örnek alındı. Tüm bulgular ışığında, 2003 yılı yazında bir ulusal işletim sistemi dağıtımı oluşturmanın yerinde bir karar olduğu sonucuna varılarak somut düzeyde planlama işine girişildi.

Mevcut işletim sistemleri, başta Linux olmak üzere incelendi, açık kaynak yazılım metodolojisi (yöntem bilimi) ve felsefesi ayrıntılı olarak çalışıldı. Hedef, bir dağıtım oluşturmanın ötesinde, bu dağıtımı sürekli kılabilecek düzenlemeci yapıyı da kurmak olduğundan, yazılım sektöründe, özellikle açık kaynak çerçevesinde, kullanılabilecek iş örnekleri irdelendi.

Bu incelemeler sonrasında, 2003 yılı sonbaharında Linux temelli, açık kaynaklı, olabildiğince GPL lisanslama yöntemini kullanan bir işletim sistemi dağıtımı oluşturulmasına karar verildi.

Pardus Projesi'nin hayata geçmesi 2004 yılı başında teknik ekibin çekirdeğinin oluşturulmasıyla başladı. Bu aşamada Türkiye'nin Linux geçmişi, mevcut ve planlanan dağıtımlar, açık kaynak ve Linux topluluğu ve girişimleri de göz önüne alınarak, var olan bilgi birikimi ve deneyimden en üst düzeyde yararlanmanın yolları arandı. Sonuçta ulusal işletim sistemi geliştirilmesinde görev alması en uygun kişiler Türkiye'nin dört bir yanından seçilerek TÜBİTAK/UEKAE bünyesinde bir araya geldiler.

2004 yılının önemli bir kısmı teknik seçeneklerin değerlendirilmesi ile geçti. Farklı Linux dağıtımları incelendi, mevcut dağıtımlardaki eksiklikler, olası gelişim alanları, yapılması gerekenler ve bunların iş gücü ve kaynak gereksinimleri irdelendi. Hedef kitlenin kim olacağı üzerinde beyin fırtınaları yapıldı, bunun sonucu olarak yol haritası seçenekleri belirlendi.

2004 yılı Ekim ayında bu teknik değerlendirmeler sonuçlandı ve yayımlanan Proje Ana Sözleşmesi ile amaç, yöntem ve takvim belirlendi. Pardus'un “bilişim okuryazarlığına sahip bilgisayar kullanıcılarının temel masaüstü ihtiyaçlarını hedefleyen” bir işletim sistemi olmasına, “mevcut Linux dağıtımlarının üstün taraflarını kavram, mimari ya da kod olarak kullanmasına”, ancak “otonom sisteme evrilebilecek bir yapılandırma çerçevesi ve araçları ile kurulum, yapılandırma ve kullanım kolaylığı sağlamasına” karar verildi.

Teknik hedefi ve yöntemi belirlenen tasarı hızla ilerlemeye başladı ve 1 Şubat 2005 tarihinde ilk ürün olan Pardus Çalışan CD 1.0 yayımlandı. Tasarının amaçları ve teknik yaklaşımı hakkında Linux topluluğunu ve kullanıcıları bilgilendirmeyi amaçlayan Çalışan CD (canlı sistem) beklenenin üzerinde ilgi gördü. Sonrasında geliştirme daha çok özgün yenilik tasarılarına yoğunlaştı ve nihayet 27 Aralık 2005'te Pardus'un ilk kurulabilir sürümü olan Pardus 1.0, ağ üzerinden yayımlanmaya başladı. Pardus 2011.2 sürümüne kadar kendine özgü PiSi paket yönetim sistemini kullanan özgün bir Linux dağıtımı olarak yoluna devam etti.

Yeniden yapılanma dönemi (2011-2013)

2011 yılının son aylarından itibaren TÜBİTAK bünyesindeki yeniden yapılanma çalışmaları neticesinde proje yöneticileri ve geliştirici ekibin görevlerine son verildi. İdari ve teknolojik olarak köklü değişikliklerin yaşandığı bu süreçte son sürüm olan Pardus 2011 sürümünün bakımı yapılmadı. Mevcut sürümlerin bakımlarının ve yeniden yapılanma çalışmalarının içeriği konusunda resmî açıklamaların yapılmaması Pardus kullanıcıları arasında projenin sona erdiğine dair haberlerin yayılmasına neden oldu. Ocak 2012'de Pardus 2011 bireysel sürümüne güncelleme desteğinin sona erdiği e-posta listeleri üzerinden duyuruldu.

2 Mart 2012'de projenin resmî sitesinden 23-24 Mart 2012 tarihlerinde projenin yeniden nasıl sürdürüleceğine dair “Pardus’un Yarını Çalıştayı” yapılacağı açıklandı. Sadece davetlilere açık olan çalıştayda Pardus hakkında kararlar alacak bir kurul oluşturulmasına ve bu kurulun TÜBİTAK yönetim temsilcisi, STK temsilcisi , kullanıcı topluluğu temsilcisi, geliştirici temsilcileri, Pardus çözüm ortakları temsilcisi, üniversite temsilcisi ve kamu kurumları temsilcisinden oluşmasına karar verildi. Pardus Danışma Kurulu ilk toplantısını 29 Haziran 2012 tarihinde Ankara'da ULAKBİM'de yaptı. Toplantıda TÜBİTAK'ın mevcut sözleşmeleri ve taahhütleri gereği akıllı tahtalara yüklemek ve bazı kurumlardaki masaüstü bilgisayarlardaki Pardus sürümlerini hızlıca güncellemek için Debian dağıtımını kullandığı, Pardus için geliştirilen PiSi gibi projelerin bu yeni Debian sürümüne eklenemediği, akıllı tahtaların da Pardus ile çalıştırılmakta zorlandığı için Debian kullanıldığı, bu işlemler için Vestel firması ile iş birliği yapıldığı belirtildi. Fakat TÜBİTAK Danışma Kurulunu bir daha toplamadı ve bu kurul işlev kazanamadı.

2012 yılı ikinci yarısında TÜBİTAK yeni geliştiriciler istihdam ederek yeni sürüm hazırlıklarına başladı. 25 Ocak 2013'te Debian tabanlı ilk kararlı Pardus sürümü "Pardus 2013 Anadolu Parsı" adı ile yayımlandı. Böylece Pardus projesi kapsamında 2012 yılına kadar geliştirilmiş olan Pardus'a özgü PiSi paket yönetim sistemi, ÇOMAR yapılandırma yöneticisi, YALI kurulum aracı, Müdür açılış (init) sistemi, Kaptan ilk ayar sihirbazı ve diğer irili ufaklı tüm projeler terk edilerek tamamen Debian tabanına geçilmiş oldu.

Sonraki gelişmeler (2013-günümüz)

• 2015 yılında geliştirici sayısı arttırılarak 14'e çıkarıldı.
• 2016 yılında Pardus Güvenli Kamu Sürümü yayımlandı ve bulut tabanlı altyapı kuruldu.
• 2021 yılında Pardus'un Bulut, ARM64 ve Konteyner sürümleri yayımlandı.
• 2022 yılında Gönüllü Pardus Platformu (gonullu.pardus.org.tr) ve Pardus Uzaktan Eğitim Merkezi (uzem.pardus.org.tr) açıldı.

Sürümler

2013 yılı öncesinde ağırlıklı olarak bireysel kullanıcılara yönelik sürümler yayımlanmış, sadece 2007 ve 2011 yıllarında kurumsal sürümleri yayımlanmıştır. Pardus 2013 sürümünden itibaren ise Kurumsal, Sunucu ve akıllı tahtalara yönelik Fatih sürümü yayımlanmaya başlamış, 2021 yılından itibaren ise Bulut, ARM64 ve Konteyner sürümleri da yayımlanmaya başlamıştır. Günümüzde Pardus projesi kapsamında aşağıdaki sürümler yayımlanmaktadır.

Pardus Masaüstü	:	Kamu kurum ve kuruluşları, KOBİ'ler ve bireysel kullanıcıların kullanabileceği Pardus sürümüdür. Masaüstü ortamı olarak GNOME ve XFCE masaüstü ortamlarını içeren iki farklı sürümü bulunur. GNOME modern bir kullanıcı arayüzü sunarken, XCFE daha sade bir arayüz sunar. Xfce sürümü daha düşük sistem kaynağı tüketmesi nedeniyle eski bilgisayarlar için tercih edilebilir bir seçenektir.
Pardus ETAP	:	Etkileşimli Akıllı Tahta Projesi (ETAP) kapsamında, eğitim kurumlarındaki etkileşimli tahtalar ve dokunmatik cihazlar için özel olarak hazırlanmış bir arayüz içeren Pardus sürümüdür.
Pardus ARM	:	Gerek enerji tüketimi gerekse özelleştirilmiş işler için özellikle tercih edilen ARM64 mimarili işlemciler için geliştirilmiş Pardus sürümüdür. Ayrıca Pardus'un Raspberry Pi4 sürümü de bulunur.
Pardus Bulut	:	Azure ve Amazon AWS/EC platformları gibi, fiziksel ya da sanal herhangi bir platformda çalışması için tasarlanmış "Generic" sürümü gibi, çeşitli Pardus bulut sürümleri yayımlanmaktadır.
Pardus Konteyner	:	Pardus'u konteyner ortamında kullanabilmek için Docker ve Vagrant sürümleri yayımlanmaktadır.
Pardus Sunucu	:	Pardus'un sunucu sürümüdür. Herhangi bir grafiksel arayüz, (GNOME, XFCE gibi) masaüstü ortamı içermez. Resmi Pardus Masaüstü sürümlerinden farklı (KDE Plasma, Cinnamon vb.) bir masaüstü ortamı kullanmak için de kullanılabilir. Kurulumun bir aşamasında çeşitli masaüstü ortamlarından herhangi biri seçilebilir.

Alt projeler

Yeni dönemde Linux dağıtımının bileşenleri yerine, göç projelerinde kamu ve özel kurumların ihtiyaç duyacağı araçların geliştirilmesine ağırlık verilen projede alttaki ürünler geliştirilmiştir.

Ahtapot	:	Tüm kamu ve özel sektor kuruluşlarında kullanılmak üzere tasarlanan tam teşekküllü açık kaynak kodlu bir bütünleşik siber güvenlik sistemidir.
Engerek	:	Web tabanlı geliştirilmiş bir kimlik yönetim sistemidir. Temel hedefi kurum kullanıcılarını ve hesaplarını merkezden yönetmektir.
ETAP	:	Açık adıyla Etkileşimli Tahta Arayüzü Projesi, eğitim kurumlarında kullanılmakta olan etkileşimli tahtalara özel olarak geliştirlen bir arayüzdür. Tasarım ve eklenen yeni özellikler dokunmatik ekranlı bir cihazın daha kolay ve etkili kullanımının sağlaması ve Öğretmenlerin sınıfta ders anlatırken ihtiyaç duyacağı gereklilikler düşünülerek geliştirilmiştir.
LiderAhenk	:	Kurumsal ağ üzerindeki, sınırsız sayıda farklı sistemi ve kullanıcıları tek merkezden yönetebilmeyi, izlemeyi ve denetlemeyi sağlayan, açık kaynaklı bir merkezi yönetim yazılımıdır.
Uygulamalar	:	Pardus kullanıcılarının istekleri ve talepleri göz önüne alınarak geliştirilen, özelleştirilen; Bilgisayarım, Giriş Ekranı, Hakkında, Disk Kalıbı Yazıcı, Güç Yöneticisi, Java Kurucu, Pardus Yazılım Merkezi, GNOME Karşılayıcı, XFCE Karşılayıcı gibi çeşitli uygulamalardır.

Sosyal etkinlikler ve katılımlar

• Google Summer of Code: Pardus, Google'ın öğrencilere staj ve kendini geliştirme imkânı ile tasarılara geliştirici ve katkı sağlamayı amaçladığı açık kaynak tasarısı Google Summer of Code'a ilk olarak 2008 yılında katılmış olup bu organizasyona katılan ilk Türk tasarısıdır. Google Summer of Code'a ayrıca 2009, 2010, 2021 ve 2022 yıllarında katılım sağlanmıştır.
• CeBIT Eurasia Bilişim Fuarı: Bazı dönemlerde Pardus hakkındaki gelişmeleri kamuoyuna duyurmak ve tasarıya olan ilgiyi artırmak amacıyla CeBIT Eurasia Bilişim Fuarı'na katılım sağlanmaktadır. 2006, 2008, 2009, 2010, 2011, 2013, 2014, 2019, 2022 fuarlarında Pardus standı kurulmuştur.
• Teknofest: 2021 yılından beri her yıl düzenlenen Teknofest yarışmasına öneri/hata yakalama, geliştirme kategorileri üzerinden katılım sağlanmaktadır.

Bunların dışında Türkiye genelinde çeşitli bilim festivalleri, yazılım kampları, çalıştay ve toplantılara katılım sağlanmakta olup katılım sağlanan tüm etkinlikler Pardus web sitesinde detaylı olarak yayınlanmaktadır.

Ürünler

Liderahenk

Pardus geliştiricileri tarafından geliştirilen bir merkezi yönetim sistemidir. Kurumsal ağ üzerindeki, sınırsız sayıda farklı sistemi ve kullanıcılarını tek merkezden yönetebilmeyi, izlemeyi ve denetlemeyi sağlayan, açık kaynaklı bir yazılım sistemidir. Sunucu tarafında Lider, istemci tarafındaysa Ahenk isimli iki farklı modülden oluşan Liderahenk; bir kurumsal ağ üzerindeki kaynak kullanımı, oturum yönetimi, parola politikası, uzak masaüstü erişimi, istemci paket yönetimi, çevre birimi erişimi ve servis yönetimi noktasında tüm politikaların kolayca belirlenip, yürütülebilmesini sağlar.

Pardus ETAP

Tam adıyla Etkileşimli Tahta Arayüz Projesi, Pardus GNU/Linux tabanlı bir kullanıcı arayüzüdür. Eğitim kurumlarında kullanılmakta olan etkileşimli tahtalarda kullanılmak üzere özel olarak tasarlanmıştır. Tasarım ve eklenen yeni özellikler dokunmatik ekranlı bir cihazın daha kolay ve etkili kullanımını sağlaması düşünülerek geliştirilmiştir.

Galeri

• 
  Pardus 1.0
• 
  Pardus 2007.1
• 
  Pardus 2007.2
• 
  Pardus 19.1
• 
  Pardus 21
• 
  Pardus 25.1

Ayrıca bakınız

• Pardus uygulamaları listesi
• Pisi Linux
• Türkiye'de özgür yazılımın geçmişi
• Debian
• Linux

Dış bağlantılar

• pardus.org.tr
• gonullu.pardus.org.tr
• forum.pardus.org.tr
• DistroWatch sitesinde Pardus